צ8א4 1158 8מפ1סםס1צ 86 1611 9?71218886 אמצ18פ
7 .סא
עהטסעפנא וט
קססתתסאז 10טג10 1690
2
אט דאטםס 8008 עפונפס1צ זא א10זא א
58 ,59 1 , 48111257,
א דאטקס 8008 מפ1נמסנצ זא אסזדא א
665 ,1115 זא א,
1511608181128.06םסנצ | 290-4900 413
סעס. גנ 1דאמעסאססטםפוססטנצ איעשלטלץ
עהך טװ0ס? שאוסאט? משן|א א
צ81 1184 881914מ1צ 1 דוס1ם 91818286 אעצעטק1פ
נצע סמעסוצסמע פא חע
1718 6019 .ם טס 1
1ח1ז10װו846 זוטזסץ) 180 יש 4/16,
//זווום 1 גוחנווטגע"זג) זו1סוווש56 110
װוס1011116011 װזסו/ספזוםו .ם חוחטזסם 4ווח 6וסוכן
(א101005 1104
06 1ז14006
װוס1:011116011 120/0118 141011100118
1 ..כן /161
שאפֿוו/ז/סז10 ווסם חנוח ווחזחל
זו01600110 שיזשטנוזסשץ 16116ו10 סוום שוזחהן
מזוד עס פמאמזאץ סאא פגממוזאקוא מאא
ז6116-) 3000 1661811ע /חוזסוז6אז
|סטהמצפ 21װט1120161 ה 15,ע68000קן 1060סש עס ,טסע 066/סט סה1ך
הזטץ} 68חזסס מסװקס!|סס זטס זס} תס1זהענקפת1 סח 1 .צ164611ס חפוסס1ד זט
.1886 ,װװ5216ז6| |ס 1120201 6016 2151 60זסת 106 צט 0680 ה
פוז צוזשקסזט (1046116012 סתה זתקוצעקסס סח) 18ססקפסץ 6016 ) אססט װפו100+ 1גתטטהאז 6
רוס טו|טטק שתז תו 6106 18 1116 פנח) ,16026טטסתא טס {ס 0651 שח} ס 1 .8וססק וויט תוֹ
-1060411160 סט תהס װ146סח זרוטוצעקטס זתסזעווס סוז חסוח שש זס} אזסשט חהו|קזט 8 טו }ו וט
- 0068 סחש שוסתא ווסץ 14 זס - אזסטש פוח) ס} זרושוזץקסס סצוזסה תג 10סח טסץ זן
עיוס זשרן אוט60וזשפסהחזט 21 |והוז6 צט זס,101א 413-2270-4900 21 סמסחוק צט פוז /00120ס 16256קן
כ =
4
1
5 2 }דוד
1 0
י
6
00
ה רד גאסבערוג
די משפּחה
אין פיר אַקטן
כּלל-פארלאג
בּערלין 1921- תרפ"ב
18 6,ׂ, 86:16ת18ז76 ,08 530 תז/ז86
פּערזאנען:
גדליה פינקעלגרין,
הידוי זיין ווייב.
נהום |
טאניע. זייערע קינדער.
עמא,
עליאש,
דבורד,
שרה,
ערשטע אידינע,
צווייטע אידינע,
א דינסטמיידל,
פאבּריק-מיידלאך,
א פּאדפאלקאווניק,
אָרט: א גרעסערע שטאט אין פּױילן נעבּן
ליטווישן גרעניץ.
צייט: די ערשטע דריי אקטן -- פאלד
נאך דער רוסישער רעוואלוציע צווישן די יארן
7--1906;. דער לעצטער אקט -- דריי יאר
שפּעטער.
אי סאַניע
זי איז א מיידל פון א יאר צוויי און צוואנציג, א שיינע,
- שלאנקע בלאָנדינע, לאנגע, העלע האר. זי זיצט ביים טיש,
- - בלעטערט קאלט און לאנגווייליג א פוך. אויפן פּנים א ברוגוע
- | מינע, נאר איר ברוגזקייט איז א געלאסענע. איר שוועסטער, די
- - קלייגע עלף-יעריגע עטא, מיט שארף אידישע געזיכטס-שטריכן,
- קומט אריין פון דער קיך אויף די שפּיץ פינגער, זעצט זיך צו
; = צום טיש, װי א דערוואקסענע, און לענט אן די הענט אויפן טוש.
: ' עטא
{ = שטיל. סאָניע, סאָניע, ער האט דיר געגעבּן די
פערציג רובּל?
סאַניע
וואס גייט דאס דיך אן? דו בּיסט נאך צו קליין,
רשטעק נישט אריין אומעטום דיין נאז.
{ = עטא קרומט זיך, גייט אפּ א פּאר טריש פיז צום טיר פון
- פאטערס קאפינעט און קומט פאלד צוריק; זי טוט אלץ שטיל,
וי זי װאָלט מורא האבן עמיצן צו פּאַאומרוהיגן.
2 00 עטא
ווייסט, ווער ס'זיצט דארטן? דער פּאָדפּאלקאָװניק
נטאָנאָוו. דער טאטע האט אים געװאָלט לייגן אַן
רעסט אױיף דער פּענסיע.
אש סאַניע
; איך האבּ דיר געזאגט, דו זאלסט מיר נישט
יען דעם קאפּ. גיי!
1
11;
עטא
שא-שא! א מענש איז דאך דארט. שריי נישט.
סאָניע יז
וי צו זיך ריירנדיג. די מאמע אויסן אויג. אזא קליינעץ .
און האט שוין אלע מיאוסע העויות געירשעט. 6
חיה 0
א אידענע פון א יאר 80, אלט-מאדיש געקליידט, אבעה /
ס'איז קענשיג, א נײיגונג זיך צו פּוצן, קומט ארי / ו
פון דער קיר. סאָניעשי, זיי שטיל! עטא-לעבּן, איך /
האבּ דאך דיר געזאגט: דער טאטע האט א גע-
שעפט. (בּויגט זיך צו צו סאָניען און שעפּטשעט) דריי טויזנט
רובּל איז ער שולדיג; זייט שטיל, קינדערלאך, איך
בּעט אייך. די דינסט װעט בּאלד געבּן דעם סאמאָ-
ואר א מינוטעלע...
סאָניע
חיה האט זיך דערווייס אומגעקערט צו דער טיר אין קאבינעט. -
איך האבּ שוין געהערט! טאג און נאכט נאר געלט
און ספּראוועס און ארעסטן און קאָמאָרניקעס. קיין
רעכט װאָרט הערט מען דא נישט. אפילו די קליינע.
אט ווייס נאר צו ריידן פון ארעסטן אויף פּענסיעס..
חיה איז צוריקגעקומען. און אז מען דארף האבּן א. פאר
רובּל; גייט זיך אן די גרינע גאל.
עטא |
זעה נאר, זעה! דער טאטעשי ויל איר נישט
געבּן געלט אויפן מאסקן-בּאל, בּלאזט זי זיך. /
סאָניץ מאכט א פייזע באוועגונג, וי זי וואלט געװאָלט . א
שלאגן די קליינע. ו יאר
12
היה
אור זאלט מיר לעבּן, קינדערלאך, זייט שטיל!
זי פירט אוועק עטאן פארן האנט. די קליינע מאכט א קרומע
העויה אנטקעגן סאָניען. ביידע אפּ דורך דער טיר צו דער קיך.
נחום
א יונגערמאן פון א יאר פינף און צוואנציג, גלאט ראזירם,
דאס פּנים דריקט אויס א געמיש פון גערוועזיטעט, אומצופרידג-
קייט און אינטעליגענץ. קומט אריין פון דרויסן. עליאש איז
דא געווען?
סאַניע
ניין, זעקס װעט ער קומען.
נחום
וי שפּעט איז דען איצט? נעמט ארויס דאס זייגערל.
האלבּ. וואס איז עפּיס היינט דער סאמאָוואר נישטא
אויפן טיש?
סאַניע
ער האט דארט עפּיס א געשעפט מיט א פּאָר.
פּאלקאווניק, ניים די גאנצץ שטוב קאפּויר. ווייסט
דען נישט? א שעה שוין דרייט מען זיך דא ארום
אויף די שפּיץ פינגער.
נחום
רוקשט מיט א בענקל, שפּאנט איפערן צימער און מאכט
עקסטרא א ליארים. אין טיר באווייזט זיך נאך א מאל חיה, און
עטא קומט אריין. חיה, דערזעהענדיג, אז נחום איז דא, מאכט
א פארצווייפלטע באוועגונג מיט דער האנם און גייט אַרױס.
א קללה לינט אױף דעם הויז, אז מען קומט דא
- אריין,, איז אזוי װי מען װאָלט איבּערגעטראגן גע-
- װאָרן פּון דער פרייער וועלט אין געטאָ אריין פון
13
פאר הונדערטער יארן. קוק אן א שטובּ װי דאם /
זעהט אױס! גײט צו צו דער ספרים-שאנק. װער הא /
דאס מיט דעם רױטן פאָרהענגל פארפּוצט די
שאנק? דער מאמעס נעשמאק.
סאַניע
וועמעס דען?
נחום
ניין! איך קאן דא מער נישט אויסהאלטן. איך
וע אפּהאקן טיט דאס אלץ, גענוג!
סאָניע
דו װי דו, אבּער איך, א פרויענצימעה, וואס
נחום
איך האבּ שוין דעם אלטן געגעבּן נישט איינמאל
אן אנצוהערעניש, און ער מאכט זיך נישט פאר-
שטיין, איצט װעל איך עס אים זאגן אָפּן: אדער
ער גיט מיר פינף טױזנט רובּל, און איך פּאָר קיין
אויסלאנד ענדיגן, אדער איך שמד זיך און קום אָן
אין. קיעוו אין אוניווערסיטעט, :נאך עטליכע יאָר
בּין איך א געענדינטער און שפּיי אױף דאס אלץ.
סאַניע
בשעת נחום רעדט, צינדט זיך אן א פייערל אין אירע אויגן,
א געטיש פון איבּערראשונג און עקשנות. איך וואלט דער-
לעבּט א נקמה, דאס ואלט נעװען א לערע פאר
זײי, װי אומצוגיין מיט קינדער.
נחום :
דעגערווירם, מיט עקל. דו בּיסט א טאכטער פֿון דעם. :
4 פא
א
4 א י
וע שי
ה5
הל
ר
8
הויז, פון דער משפּחה. האסטו געהערט, א קינד
ואל װעלן דערלעבּן נקמה אין עלטערן? דאס איז
מעגליך נאר אין דעם הױיז, ואס איז דורך און
דורך קלעפּיגקײט און ציניזם. טפּו, איר אלע!
אשי סאָניע
= און דו בּיסט א זון פון דעם הויז, פּונקט אזוי
וי איך -- א טאכטער. /
יו נחום
- און איך בּין מיין טאטנס זון -- דאס איז װאָר.
איך לייקן נישט. איך בּין נישט מער װערט, װי
אוּר אלע. נאר איך לייד כאטש דערפון, און דו
דעדסט נאך װי א פּאָפּונײ. פאר דיר איז דאס
הויז וי אָנגעמאָסטן. וואס וילסטו? באטראכט זי און
קוּקְט זי אן שטרענג. פאר עליאשן מאסקירט דאס אן
אידעאלעס וועזן, און תנאים שרייבּן וועסטו נישקשה,
מיטן דענטיסטל, מיט די פארדרייטע װאָנסעס און
דעם גראָבּן פּרצום! יענער ארימער, בּראווער מענש
ווייס אפילונישט דערפון. האסט דאָך אים בּאשטעלט
היינט צו קומען!
, סאָניע
און איך האבּ דיר געזאגט, דו זאלסט דיך נישט
מישן אין מיינע געשעפטן. איך מיש מיך נישט אין
5 א : שא : נחום
| = פון מיינע יש דיד י
8 יו רעסוועגן מיש דיך יאַָ.
יז
דינסטמויד שארט מען זיך יינאכט.
נחום
בּייז. שא! זאג איך דיר. א חרפּה און א שאנד!
װי א גאסן-מויד רעדט דאס, ציניקערין!
יי
א וויינט.
נחום
נאָך ערגער. יענע האבּן נישט קיין פאלשע טרערן.
און קיין פאלשע רייד, װי דו.
פּױיזע.
סאַניע א
וישט אויס די טרעון. ווארט, ווארט! דו װעסט
מיך שוין האבּן צו געדענקען! 4
נחום א
אָ, יאַז דאס קאן איך דיר גלױיבּן. ניפטיג בּיסטו, /
װי א שלאנג. אז א מענש קאן נעמען קאלט אויס- :
גערעכנט, אהן אילוזיעס, און דערפירן צזוי מענשן /
צו אומגליק, צוליבּ א קאפּריז. צוליבּ בּארימעריי,
צוליבּ נארישער װייבּערישער פּוסטקײט... . /
סאָניע 08
וועמען האבּ איך אומגליקליך געמאכט? -
נחום א
עליאש איז משוגע, דול איז עה ד דבו
16
זרימע, שוואכע, ליירנדע מיירט האט עליאשן ליב
און איז אומגליקליך, און וער האט דאס נעמאכט?
יד - יקליך פּאַר-פאַלק איז דאם געווען, בּיז דו
סאַניע
אק יי 1 איז אין מיר פּארליבּט? פּויזע. סאַניע גייט צו
= צום שפּיגל און פאטראכט זיך. ער האט מיר קיין ווארט
נישט געזאנט. ער איז אזא בּראוער יונג. עפּיס איז
0 יאין אים פאראן אזױנס, וואס מיר אלע פארמאָגן ניט.
ניט ריכטיג?
א נחום
2 קוקט איר אין די אויגן אריין אין שמייכלט סאַרקאסטיש.
איך מח דיר זאגן דעם אמת... איך קוק דיך טייל-
4 +מאָל אָן און בּאוואונדער דיך: דו האסט דאך ליבּ
9 עליאַשן; מיר וועסט דו נישט דערציילן קיין מעשיות,
ון ועגן דבורהן בּיסטו געווען אייפערזיכמיג, און
אקענט האסטו זיך מיט איר, כדי זי צו קאנען
ואום מאכן אין עליאשס אױגן. אָ. איך זעה אַלץ,
ך קען דיך נוט!.. נאר זאנ מיר, איך בּעט דיך,
רקלער מיר: צו וואס? צו וואס? אז דיין שיינקיים,
װ קערפר וועסטו דאך אװעקנעבּן יענעם גראָבּן
סאַניע
: קלאט אין טיש בייז. דו וועסט ניט אויפהערן ?!
| נחום
אזוי, בּייזער זיך כאָטש אמאָל,
א שא טראש זא יי" יל
יי טק
א יט
אש יע 1
יי ר
חיה 0
קומט אריין, פארצווייפלט. אוי! זייט שטיל! האבּ
רחמנות, נחום, זיי שטיל!
נחום
;האבּ רחמנות', ,האבּ רחמנות.... אָפּ דורך דער טיר
צום קאָרידאָר.
עטא קומט אריין און קוקט דער מוטער אין די אויגן אריין,
וי זי וואלט פרעגן, וואס דא איז געשען.
חיה
האסטו געזעהן? האסטו געהערט? וואס דאס
האט אָפּנעקאסט! א מאַיאַנטעק! נחת דערלעבּט.
עטא שאָקלט צו מיטן קאפּ. קום, עטא לעבּן, טאָכטערשי...
אָפּ צום קאָרידאָר מיט עטאן.
די טיר פון קאפּינעט עפנט זיך, דער פּאָדפּאָלקאָװניק גייט
דורך, הינטער אים ג דליה, א איד פון אַ יאָר עטליכע און פופציג,
אָנגעטאָן האלם אלט-מאָדיש, האלפ ניי-מאָדיש. ער אִיז אין בּלויזן
קאָפּ און נויגט זיך און שמייכלט. און דער פּאָדפּאָלקאָװגיק בּא- -
מערקט סאָניען און שמייבלט.
דער פּאָדפּאָלקאָװוניק
,מג 1 מ'צזא פיגזזקסמסת 116 פזאמסמ0סס זצ 14
עעפוגע8ס 10 .מטסת 8עמ202קא 1008 ץ סדט
-1080811112
סאַניע
האַלפ בּרוגז. 0821 20
די דינסט בריינגט אַריין דעם זודיגן סאַמאָװאַר. ג דליה זוכט
זיין היטל. גייט אַרין אין קאַבּינעט און קומט צוריק מיט אַ צו-
געדעקטן קאָפּ. פון דער צווייטער טיר קומען אַריין חיה און עטא.
חיה
נו, וואס האסטו מיט אים געמאכט?
18
קו חיה
{ = פארװאָס זאגסטו מיר נישט?
0 גדליה
קוקט אויף סאָניען און רעדט צו חיהען. זאָגן, זאָגן, וועסט
! = נישט פארשפּעטיגן די גליקן.
חיה
{ = טו וואס? רייד! ער האט דיר צוגעזאָגט דעם
| = פּאָדריאַד?
יש גדליה
= פּאָדריאד, פּאָדריאַד... שוין געהערט. בּאלד
| צעטראָגט מע דאס איבּער דער גאנצער שטאָט און
- = סאיז קאפּוט. מען זיצט דאָ אין אייגענעם הױז
= וי צװישן שונאים זיצט מען דאָ.
א נחום
0 { = קומט אריין, זעצט זיך צום טיש און גיסט זיך אָן טיי. יי
א זיין אַריינקומען ווערט א וויילע שטיל ביים טיש. חיה, אומגעדולדיג,
!|| רופט אַװעק גדליהן, ער רוקט זיך מיט איר אָפּ אין דער צווייטער
{ = שטופ אריין און דערציילט איר עפּיס.
0 : נחום
צינּישׁ און ביוז. -- זיי האבּן מורא צו ריידן אין
ונזער געגנווארט. א הויז! מען קאן נישט זאגן. דאס
עסטו בּיי קיין שום פאָלק נישט טרעפן, סיידן בּיי
ונז. אָט איז עס די אידישקייט, וואס דיין עליאש
: א 2
סאַניע
אומבאשטימט. מיין עליאש...
נחום
דיין, דיין... ליידער, און אפשר איז עס פאר דיין.
גליק. ער איז א מענש פון א בּעסערער אַרט, און דו...
סאַניע
שווייג שוין, שווייג! איך ווייס פאראויס, װאָס
דו וועסט זאגן... װי געפעלט דיר בּעסער דאס רויטע
פאָרהענגל ? טו מיר א טובה און נעם עס ארונטער...
פאר דיר האבּן זיי מורא...
נחום
גייט צו צום ספרים-שענקל, פּרובט אראָפּצונעמען דאס פאָר-
הענגל. בּעת מעשה קומט אריין גדליה.
גדליה
דו זוכסט א ספר! א ספר זוכסטו?...
נחום
קוקט מיט א האלבּן שמייכל צו סאָניען. איך האבּ דאס
פארהענגל געוואלט אראָפּנעמען. ס'איז מיאום, נאַ
דיר א רויטע פּאַטשײלע אין מיטן-דערינען!
גדליה
אזוי? דאס פאָרהענגל גאָר! און איך האבּ געמיינט,
אז ס'האט זיך דיר אמאָל פארנלוסט צו נעמען
א אידישן ספר אין האנט אריין. סאיז דאך עפּיס
אַ שאנק מיט ספרים, האבּ איך געמיינט. סאיז דיר .
איינגעפאלן: עט, כוועל אמאָל אריינקוקן. -- וואס /
עפּיס גראָד דאס פאָרהענגל? אט
20
א
/ נחום
/אַ שמייכל. די ספּרים, זי שווייגן כאָטש, װיל
יט, לייען איך ניט, --- דאס רויטע פּאָרהענגל
ט די אױגן.
אי" גדליה
-רייסט די אױגן! אזוי! רייסט, ממש רייסט! די
פּפֿרים דארט, וואס גאונים און צדיקים און גרויסע
קעפּ האבּן אוועקגעלענט אוף זיי גאנצע לעבּנם,
ואס אונזערע זיידעס און אבות אבותינו האבּן גע-
לערנט יומם ולילה -- דאס איז גאַרנישט. אַבּי זי
שווייגן, איז שוין גום, א נליק! אזא מין חכם, װוי דו,
יהאט שוין גארנישט דערמיט צו טון, נאָר נישט! נאר
ידאם פּאָרהענגל דער עיקר, דאס פאָרהענגל... אוה...
אוה... סתרי תורה... א רוט פארהענגל רייסט
אױגן, און א געלס, אשטייגער, וואלט דיך גאָר
בּיסן אױף דער צונג...
0 סאַניע |
- קומט צו און פּלובט דאָס פארהענגל אַראָפּצונעמען. טאטע,
פארשטייסט ניט, טאַטע, דו האסט נישט קיין
שמאק, דאס איז ניט עסטעטיש.
0 נדליה
! וי האָסטו געזאָט? עסטעטיש איז עס ניט? כ'ווייס
ילן ניט, וואס דאס איז אזוינם, נאר איך בּין זיך
וער. עס געפעלט דיר ניט, אָט אזוי זאג. זאג איך
-דו טוסט דיך אָן, װי דו ווילסט, וי א חצופה
נישט אזוי װוי איך וויל, טאָ לאז מיר
אד ר יט טי טייטעג א אב דוע ר יל
0 : יי א אט אי אי יי ר
וואס האסטו צו טון מיט דער שאנק ספרים! פאר .
דיר איז א גליק, אז זיי שוויינן, און פאר מיר, פאר-
שטייסטה אז איך זעץ זיך אנידער און עפן א ספה
לעבּ איך, פיל איך, אז איך לעבּ אױף דער װעלטו.
אז איך בּין נישט קיין קוה און נישט קיין חיה-
רעה און נישט א שטיק פלייש, וואס פרעסט און
טרינקט... אונטערן נאָו -- און נישט קיין הולטיי,
וואס לױיפּט ארום חפקר אױף דער וועלט.
נחום
דאט בּין איך דער הולטיי, וואס לױפּט ארום
הפקר?...
גדליה
ווער דען? איך? וואס ווילסטו איצט לויפן קיין
אויסלאנד? גלאט אױסבּריינגען געלט! פון וואנען
װועל איך דיר נעמען?
נחום
איך װויל נאר איין מאל נעמען געלט. פּטר
מיך אָפּ, און אדיע! איך בּאטרעט נישט מער די
שװעל פון דעם הױז, און אױבּ דו װעסט װעלףה
װעל איך דיר קיין בּריוול אפילו נישט שרייבן.
גדליה
און אױבּ איך װיל נישט? אז איך ול לנמרי
ניט, אז דז זאלסט פאָרן קיין אויסלאנד, ארומשלעפּן
זיך פּוסט און פּאַס און מיר איינריידן, אז דו מאכסט
עקזאמענס.
נחום |
וואס זשע ווילסטו? דא זיך ארומדרייען! און
געט
- אפּשר העלפן דיר אין פּאָדריאַד און אין לייגן
- ארעסטן?...
יט גדליה
{ טאָ אַדרבּה, ואס קלערסטו צו טון?
00 סאָניע
= פאלט אריין אין די רייד. ער וויל אנקומען אין אוני-
ווערסיטעט אין קיעוו.
גדליה
איך לאז אים נישט?
נחום
מיט א געמאכטער רוהיגקייט. איך האבּ בּדעה זיך
צו שמדן, אנישט, קאן איך נישט אנקומען.
פּויזע. א צערודערניש. גדליה איז בּלאס געווארן. דרייט
- זיך ארום איבערן שטוב.
גדליה
ילאס, פארציטערט. אזוי, אזוי! גייט צו צום טיש און
- שאָקלט זיך, וי פאר א גמרא, מיט א גמרא-ניגון. שמדן זיך!
אז דער טאטע גיט נישט קיין געלט, אז ער האט
- נוט אפּשר קיין געלט -- איז שמדן. פארוואס
- נישט שמדן? וואס איז דער מער? א סוף און אן
- עק! א חלף לייגט ער מיר גאר צו צום האלז. אהער
- דָאס געלט! אנישט, שמד איך זיך. אהן גמרא-ניגון.
- פּארוואס דאס ניט שעכטן א טאטן? אין דיין תורה
שטייט עס געשריבּן?
2 6 נחום
איך וויל דיך נישט שעכטן און יל דיך נישט
- שרעקן. איך האבּ נישט קיין אנדער בּרירה. וואס
וועט זיין פון מיר? איך װויל נישט פארשפּילן מיין -
לעבּן. איך װיל צו עפּיס קומען, איך האבּ דאס
רעכט צו לעבּן. איך בּין נישט מחויב זיך מקריב
צו זיין, מיין גאנצע צוקונפט אװעקצגעבּן, ווייל
דיר װועט עם נישט זיין אנגענעם. סאיז מיר אליין /
אויך ניט אנגענעם.
גדליה
הייסט עס: גארנישט. מיט א גמרא-ניגון. נעמען און
שמדן זיך, בּאשר מען נעמט ניט צו אידן אין
אוניווערסיטעט. מען קאן אזוי גיך נישט וערן א.
דאקטאר, דרייט מען איבּער דאס פאָרהענגל --
און פארטיג... פּויזע. בּיסט דאך א געבּילדעטער און
קאנסט נישט ליידן קיין אידישע עולות, -- וואס
טייטש עפּיס: מען וויל קיין איד נישט אננעמען,
שמדט מען זיך און מען נארט אױס דעם גױ?..
געלאסענער. איך בּעט דיך, וואו שטיים דאס אין
דער תורה געשריבּן, אז א אידן דארף גוט צו זיין,
אז א איד דארף זיך נישט פּלאָגן? דערויף זיינען
מיר דאך אידן, אז מען זאל זיך פּלאגן.
נחום
אין מיין תורה שטייט געשריבּן, אז א מענשן
דארף גוט צו זיין, און אױבּ ער ליידט, דארף ער
כאטש ויסן, צוליבּ וואס... איך האבּ נישט צוליבּ
וואט..
גדליה
און רחמנות אױיף א טאטן דאר מען אױך
נישט האבן, און נישט אויף קיין מאמען. גײט צו /
24
יד און רופט. חיה! חיה! קום נאר אריין!
יה נאך איר עטא. קוק אן דיין זונדל און
ת, ער סטראשעט דאך מיך שױן צום
מאל, אז ער וועט זיך שמדן...
6 חיה
| נחום
די געשרייען! קלאג נישט, מאטע, כ'בּין דאך
0 עטא
שמדן איז נאך ערגער, װי געשטארבּן.
אי חיה
א בּרכה און הצלחה, טאכטערשי, צו דיין
0 סאָניע
מער וואלטן די געשרייען אויפּגעהערט. גענוג
טאמער וואלט איך שוין ארויסגעקראגן די
על, וואס כ'דארף צו האבּן.
גדליה
לט? וויפיל געלט דארפסטו דאס? שמענדינ
אי 2
0 סאַניע
רצוג רובּל, טאטע. גיב מיר פערציג רובּל.
און לאשצעט זיך צו אים. דער טאטע האט דאף .
4
חיה א
פערצינ רובּל! געלט ואקסט בּיי זי אױף די .
בּויטצר!
= א
סאָניע
זאל זיך די מאמע נישט אריינמישן. צו גרליהן
װייך. ניבּ מיר, איך בּין היינט געװען בּיי דער
שניידערקע.
גדליה
אפשר האסטו גענוג צוואנצינ רובּל?
עטא
נענוג צוואנצינ רובּל. זי דארף דוקא א קלייד
פאר תפנירשיוף
=רו, = אי *,
סאָניע
געמט זי פאר דער האנט און שליידערט זי פייז: ניי, דו
פּיסקאַטש!...
נדליה
וואס האבּ איך דיר געואלט זאגן?... דער
גערער רבּי מאכט חתונה זיין טאכטער מיט... ע.
יי =ייהראג יירפ
0 יי -- א' *יי.
סאָניע
דער גערער רבּי, דער גערער רבי... . ניבּ מיר
נעלט, טאַטעשי...
: אי נדליה
לייבּטשע פּיעטערקאוו איז דער מחותן. פערציג
טױיזנט רובּל ניט ער נדן... װייסט.. ע. װי הייסט
ער?...
סאַניע
נ, ניבּ מיר פינף און דרייסיג רובּל.
26
1 )6 נדליה
פינף און דרייסיג רובּל?... חיה, האסט נישט
געזעהן די בּרילן מיינע?...
| סאָניע
לויפט געשווינד אריין אין דער צווייטער שטוב און בריינגט
די בּרילן. פאר דער צייט כאפט גדליה אויף זיך דעם מאנטל
| און מאכט זיך גרייט ארויסצוגיין. סא גיע כאפט אים פארן ארבל.
דו לויפסט שוין װידער אװעק? גיבּ מיה, -- נו
דרייסיג רובּל, גיבּ מיר.
נחום
בייז. דאס דינגעריי האט זיך אנגעהױבּן. צו
פאָניען. דינג זיך, דינג זיך. א גראשן ארום. א
גראשן אראָפּ, נישקשה, א געטרייע טאכטער פון
יא געטריי הויז.
װ'
גדליה
וואס? וואס האסטו געזאגט? איך האבּ שױן
אויפּגעהערט צו פארשטיין, וואס ער רעדט.
חיה
וואס דען? אזי װי דו: גיבּ געלט, אנישט,
- װעל איך זיך שמדן?
0 נחום
{ איך מיין עס גאנץ ערנסט, נישט צו סטראשען,
- מיר איז שוין נמאס ומאוס געווארן שטענדיג צו
- דינגען זיך און צו בּעטלען געלט. איך ויל נישט
- פאָרן קיין אויסלאנד, בּיז איך װעל נישט בּאקומען
- א נויטיגע סומע געלט, איך זאל מער צו אייך
.-
27
נישט דארפן אנצוקומען. די אױגן זיינען מיר דארט / |
אויסגעקראכן אויף געלט ווארטנדיג. יעדן חודש
דערזעלבּער פּזמון, יעדן חודש שרייבּ אָן א תחינה
און דינג זיך, װי קרעמער אויפן מארק.
גדליה
כדומה, למשל, וויפיל געלם דארפסטו דאס
האבּן, אז איך זאל פון דיר פּטור ווערן?
נחום
פינף טויזנט רובּל...
גדליה און חיה
צוזאמען מיט א געשריי. פינף טױזנט רובּל!
עטא
זעה נאר, פינף טױיזנט רובּל!
נחום
סארקאַסטיש. אז איך האבּ אייך געזאנט, אז איך
וויל זיך שמדן, האט דאס דיך נישט אזוי איבּער-
ראשט, װי איצט, אז איך האבּ דערמאנט פינף
טױיזנט רובּל. איך מיין, אז מען וואלט דיר,. טאַטע,
און דיר. מאַמע, געגעבּן אױסצוקלייבּן איינס פון די
צוויי, אדער פינף טויזנט רובּל צו פארלירן, אדער
א זון א משומד צו האבּן, וואלט איר אויסגעקליבּן
דאס לעצטע. מאָ אוב בּיי אייך איז דאס נישט
ווערט פינף טױיזנט רובּל, פארוואס זאל איך דערפאר
בּאצאלן מיט מיין גאנצער צוקונפט, מיט מיין
גאנצער קאריערע? די אידישקייט דארף מיר ניט .
טייערער זיין, װי אייך, דאס װעט קיינער פון מיר -
ניט פאדערן... אי
* , 2 זא 1 (אן
98 יט
וו 1 ; א
: א 1
וּ זי ו
חיה י
! א וויינענדיגן טאָן. א רוצח, א רוצח..,
י : סאָניע
שטענדיג פארסטו מיר אריין אין מיטן. שטל
אוער צו נחומען. ער וואלט שױין מיר געהאט
} מאכסטו קאליע...
טע נחום
; דו קליינליכער נפש! ואס איר ליגט אין
ר סאַניע |
- און דו דארפסט נויטיג צו פאַרשאַלאַטאנעװען 4
ער אין איין יאה נישט אנדערש! זאל אים :
אַטע ניט געבּן קיין גראשן,. ער סטראשעט
טוין לויפט ער זיך שמדן!
בּ איר שוין די דרייסיג רובּל; װעסט נישט /
גען. .
: גדליה יי
ס האבּ. איך געוואלט זאגן. כ'האבּ גאר /
; איך דארף דאך גיין, איך דארף דאך גיין. -
: - סאַניע 0
יי( פהליה.
? וויפיל דארפסטו דאס האבּן? .
2
שא
פערציג רובּל.
חיה
א קלאג צו מיינע שונאימס קעפּ! פערציג איז
שוין װוידער געווארן, האסט דאך ערשט געזאנט
דרייסיג. געלט וואקסט בּיי זי אויף די בּױימער.
סאָניע
אומגעדולדיג. דרייסיג,. דרייסיג, זאל שוין זיין.
דרייסיג !
גדליה
האלט ביים ארויסגיין. אויף דער נאכט, סאָניע,
אוים דער נאכט, סאניע.
סאַניע
שטעלט זיך ביי דער טיר. ניין, איצט, איצט וויל איך!
אויף דער נאכט װעסטו זיין מיד, בּייטאג בּיסטו
פארנומען...
גדליה
וואס בּרענט דאס אזוי?
סאָניע
א קלייד.
גדליה
א קלייד?
סאַניע
טא ניבּ זשע דאס געלט.
גדליה
נעמט ארויס דעם טייסטער, גייט צו צום װוינקל, נעטש
ארויס צען רובּל און דערלאנגט סאניען. נאַ.י.
50
| סאָניע
: | = שטופּט אים צוריק דאס געלט אין האנט. סיט א וויינענ-
! = דיגער שטים. די גרינע נאַל קערט זיך אָן... איך
דארם צו האבּן פארן שניידער... סאיז נישט
אויסצוהאלטן.
/ נחום
קלאפט צו די טיר און גייט בייז ארויס,
גדליה
לאזט פאלן די צען רובּל אויף דער פּאָרלאָגע און וויל גיין
נאך נחומען. רופט. נחום, ווארט אבּיס?, איך גי
יאױך,:.
נחום
. קומט צוריק. האסט מיך פּלוצלינג אזוי ליב בּא-
קומען, וואס דו דארפסט גיין מיט מיר צוזאמען?
- = דער אלטער װויל ארויסגיין,. נאר פ'קומט אױיס, אז נחום פאר-
- = שטעלש אים אין טיר דעם וועג.
סאַניע
| וויינענדיג און בייז. טופּעט מיטן פוס. דרייסיג רובּל
- = זאלסטו מיר געבּן, אנישט, אנישט װעל איך זיך
- א מעשה אנמון אוים מיין נאמנות, איך... איך
- = װעל מיך אויפהענגען!
יו נדליה
- = שמדט אייך און הענגט אייך! מיין דאנה. איך
זאל אזוי מורא האבּן פאר זיין שמד, װי איך האבּ
מורא פאר דיין הענגען. כאפט ארויס דעם טייסטער, גיט
איר נאך צען רובּל. הויבט אויף די ערשטע צען רובּל פון פּאָד-
= לאָגע. אויף דער פּאדלאגע וואלנערט זיך בּיי זי
= אל נא דיר צוואנציג רובּל!
יי
ר
0
0
יו
51
עי א א
סאַניע
נאך פינף רובּל, טאַטעשי.
נדליה
מאכט מיט דער האנט נערוועו. א גראשן נישט מער!
גייט ארויס. חיה מיט עטאן אָפּ אין די צימערן.
נחום
קומט צוריק אריין. איצט קאנסטו זיך פאָרשטעלן,
וואס איך האבּ געהאט אויסצושטיין אין אויסלאנד
מיט געלט. דאָ כאטש כאפּסטו אים, און ער קאן
זיך ניט ארויסדרייען. אבּעד דארט פון דערווייטן.
אז מען דארף דאס מאכן דורך בּריף. יעדע וואך
שרײיבּ אים אן לאנגע תחינות און טראכט אויס
מעשיות. אוי, װי דאס איז מיר נמאס געווארן!
סאַניע
נחום
וויציג. = פאראיאָרן האבּ איך געמװט קראנק
ווערן אויף לונגען-אנצינדונג, היי-יאָר אויף א טיפוס,
און אױבּ איך זאל איצט פארן אהן געלט, וייס
איך שוין ניט, אױף װאָסער קראנקהייט איצט
קראנק צו װוערן -- סיידן אויף טשאַכאָטקע.
סאָניע
פארוואוגדערט.. בּיסט נאך אלץ קראנק? דו זעהסט
גארנישט אויס, װי א קראנקער.
נחום
װי מיר דאָ.
ווילסט לעבּן מיט מיר בּשלום? װעל איך דיר -
אויסזאגן דעם סוד. איך בּין גאר קיינמאל ניט
52
א
קראנק געווען. איך האבּ געדארפט האבּן געלט,
| האבּ איך מיך געלענט אין בּעט, און מיין בּעל-
- הבּיתטע האט טעלעגראפירט אהיים, אז איך בּין
= קראנק... וואס זשע דען האבּ איך געזאלט טון?
סאַניע
- = כא, כא, כא! אזוי! האסט גאר קיין לונגען-
אנצינדונג נישט געהאט, און נישט קיין טיפום?
נחום
| = שמייכלט. = יאָ, געהאט, א זשעני האבּ איך געהאט,
- א שווייצערקע, א יונג מיידל, א וואוילע, גאר א
וואולע} דאס איז געװען פארשטייסטו מיך,
מיין לונגען-אנצינדונג. איך האבּ דאך געמװט
-האבּן געלט, זי אויסצוהאלטן... און מאַרגאַרעט, א
! = פראנצויזין, א כוואט א מיידל, א קלוגע מיט בּרע-
| גענדיגע אױגן, -- דאס איז געװען דער טיפוס.
= געהאט קראנקהייטן, װי דען?
6
סאָניע
{ = שיינע קראנקחייטן, א שיינע לונגען-אנצינדונג
- = און א שיינער טיפוס. דבורה -- דאס װוידער זאל
זיין דיין טשאַכאָטקע. גאנצע פינף טױזנט רובּל
= דארפסטו פּאר איר?
00 נחום
ערנסטער. ווילסטו לעבּן מיט מיר בּשלום אדער
- נישט? | אױבּ יאָ, רייד נישט א ווארט פון דבורהן,
הערסט?
23
-שטי 6 א טא א אט טאר 26
אש שש יע ר ר
א ז ;
"אי ישי א אעט
יישושששע טי :
סאניע
וואס איז זי דאס? אזי שיין? אזי קלת? /
כ'האב שוין קליגערע און שענערע געזעהן.
נחום
דו וועסט עס נישט פארשטיין, אוב איך װעל
דיר זאגן.
סאניע
נישט פארשטיין?
נחום :
מיין ליבע צו איר -- דאס איז מיין שנאה צו
דיר, צו אונז אלע, צו אונזער הױז. צו וואס טױגן
מיר, די פארדארבענע קינדער פון פארדארבענע
עלטערן? -- אז מיר ריידן, האבן אונזערע רייד
קיין האַפט נישט; אז מיר וילן זיך נאר מיט
עפים אינטערעסירן,. מיט עפיס העכערם, אל-
געמיינם. שענערס, קלעפּט עס זיך ניט צו אוו
מיין קאפ קאן אלץ באנעמען: די העכסטע אידע-
אַלן,. די גרעסטע איבערנעבנקייט, און צולייך
די נידעריגסטע געמיינהייט און די גראשנדיגע
וויצלאך. און אלץ אינאיינעם איז אויסגעמישט,
אלץ איז איינם, אלץ פּלאנטערט זיך אין קאפ און
קייקלט זיך גלאט פון צונג אראפ... װייל דער
שורש אונזערער, סאניע, איז בלאטע, גראהע וואכע-
דיגקייט...
סאניע
און ז, די שניידערקע, איז א יום-טובדינע?
5ט
=+
נחום.
אט אזוי, װי דו האסט געזאגט: א יום-טוב-
דיגע. זי האט איר ועלט פון אידייען, איר גלויבן,
/און זי איז צוזאמענגעוואקסן מיט זיי. וואס דארפסטו
מער? פאליטישע עקאנאמיע איז דאך מיין פאך,
דאס האב איך דאך דריי סעמעסטערס שטודירט.
און זי, וואס ווייס זי אין גאנצן? װיפּיל האט זי
-געלערנט? און דאך, אז זי רעדט, איז גערעדט,
אז זי זאנט ארויס איר מיינונג, די איינגע, בא-
גרעניצטע מיינונג, איז עס א מיינונג. און אז איך
רעד, איך ווייס פיל מער. פון איה אין עם --
צופּעליג: רעכט מארקס, רעכט בורזשואזע טע-
אריעס, רעכט א רעוואלוציאנער זיין. רעכט א
רעאקציאנער, רעכט זיין א סאציאליסט, רעכט א
דעקאדענט, א ניטשעאנער, איך וויים, וואס איך
בין! ביז פופּצען יאר א בית-המדרש-בחור געוועזן,
און איצט וואלט איך צום בעסטן געטױגט צו זיין
א קאריעריסט.
0 סאניע
הארכט אויפמערקזאם, וי זי וואלט זיך באמיהען צו פאר-
שטיין, וואס זי פארשטייט ניט גרינדליך. און עליאש?
נחום
וואס ווייסטו, וואסער מענש דאס איז? ער
איז דאך הויך-געבילדעם מים פיל ויסן, איז
אפּשר אויך א סקעפטיקער, איבערהויפט די לעצטע
צויט. אבער אנדערש, אנדערש, שוועסטער... זיין
ספק פירט צו גלױבן. עֶר נייט װי אױף א בארג
38
ױ טא ר שיר אשט :דע .וצ ",
, יד ר א יו
11 אל
טי יש
/ וא
העכער און העכער; און עס טרעפּט, אז ער פאר-
לירט דעם וועג, ווייס ער, אז ער בלאנזשעט, זוכט
ער... איך האב נישט, וואס צו זוכן, ווייל איך ווייס
פאראויס, אז איך װעל גארנישט געפינען, וייל
איך בין אויפגעהאדעװועט אין א הױיז אהן א פונק
גלויבן,. א קאריער, שװעסטער! מיין טאטנס זון
צו זיין, אט דערצו בין איך געבוירן.
סאניע
זאג מיר, איך בעט דיך, דבורה האט דיך
כאטש ליב? --
נחום
ווייס איך? זי איז צוגעלאזט צִו מיר, זי איז
פארצווייפלט פון עליאשס קאלטקייט... וייסט,
וואס מיר דוכט זיך? אז מיר, איך און דבורה,
זיינען װי צוויי קראנקע. די געזעלשאפטליכע
טױטקייט, דער באנקראט פון איר נלױבן, האבן
זי קראנק געמאכט: עליאשס ליבע צו דיר האט
זי גאר נידערגעשלאגן, און דערצו איז זי פיזיש
קראנק, איך האב מורא, זי האט די אמתע
טשאכאטקע...
סאניע
שפייט מיט בלוט?
נחום
זי האט טאקע געהאט א לתגען-אנצינדנג,
נישט אזוי װי איך, און איך מיין, אז דאס, וואס
איר איז פארבליבן פון דער קראנקהייט, די שפורן
מיין איך, זיינען אויך רעכטע, עכטע...
26
:
סאניע
ווייך און באדימחארציג. אזוי? - איך האב גארנישט
54 געוואוסט...
נחום
= קום איך, וואס איך בין נישט אויסגעהיילט פון
דעם גאנצן זוכן, קום איך טיט מיין געבראכענעס
| געמיט צו אירן. איז דאס ליבע? איך ווייס נישט.
נאר דאס וועל איך דיר זאגן אױף געוויס, סיך
פרייט איין זאך: אט די באדערפעניש זי צו זעהן,
זי און נישט קיין אנדערע, צו ריידן מיט איה
אויסצוהערן איר סיינונג,,. צו אינטערעסירן זיך
מיט אירע געפילן, מיט אירע געדאנקען. דאס איז
נישט זשעני און מארגארעט, דאס איז אן ערנסטע
זאך, און איך װיל זיין ערנסט, איך װיל באטש,--
- פארשטייסט?... איבעריגנס,. איך האב סיך פאר.
רעדט. וועמען זאג איך דאס? דיר?
סאניע
זעה נאר, עליאש איז אזא חכם, װי דו, און דאך
קאן ער מיט מיר ריידן.
נחום
עליאש איז אין דיר פארליבט. פארליבטע
קוקן מיט אנדערע אױגן.. ער האט מיר ערשט
| נעכטן געזאנט, אז ער האט נישט געגלױיבט, אז
- דו קאנסט אזוי שיין פילן, נאר די אטמאספער
ארום דיר מאכט דיך קאליע.
ו
1
* די
סאָניע
זעהסטו!
27
נחום
פאר דעם דענטיסטל וועסטו די שיינע געפילן
בּאהאלטן אדער פאר אן אנדערן כּאם.
סאָניע |
חנעוודיג. בּרוגז. זאל איך חתונה האבּן מיט עליאשן? -
וואס װעט זיין דער תכלית דערפון? לִיבּ האבּן--
איך פארווער אים דען, ער זאל מיך ליבּ האבּן?
נחום
סאַרקאַסטיש. אָה, װוי א גוטע נשמה דו בּיסט! דו
דערלױבּסט אים טאקי דיך ליבּ צו האבּן?
סאָניע
נו, זאג אליין, צי איז ער אחתן? ער זעהט גאר
נישט אויס, װי א חתן, אפילו נישט, װי אמאן, ס'איז
עפּעס נישט. איך ווייס אליין ניט פארוואס, איך
וואלט שוין נישט געקוקט אױף געלט, נאר עפּעס
מאן און װײבּ זיין מיט אים...
נחום
אבּער א געליבּטער זיין?
סאניע
ער זאל מיך ליבּ האבּן?
נחום
דו--אים.
סאניע
אנטשלאסן. אודאי האבּ איך אים ליבּ.
עס קומט אריין עליאַש. אינגער מאן פון איאר אכט
און צוואנציג, הויך, טראגט א בּערד?, אן איידל זאנפט געזיכט,
8
כטון געקליידט; ער האט דעם אויסזעהן און די תנועות פון /
יא מענש, וואס געװינט צוטרויען און רעספעקט. זיין אריינקומען
מאכט אוית בּיידן אן איינדרוק.
: נחום
גיוט אים אנטקעגן. גוטן אָװנט.
עליאַש
טוט אויס דעס פאלטאָ, נחום נעמט אִים צו. גוטן אָװנט,
גום יאר. נוטן אָװנט, סאָניע, וואס מאכט מען גוטס?
סאַניע
שמייכלט צו אים בּעת נחום הענגט אויף דעם פאלטא. שטיל.
איך האפ מיך אזש פארבּענקט נאך... אייך. עליאט
קוקש זי אן אומצופרידן. גאך דיר, אנטשולדיג, איך פארי
נעס ווידער...
0 עליאַש
ס'איז רעכט אזוי.
ר סאַניע
שוין ווידער א בּרוגזער געקומען, אנטשולדיגט--
רוימט איין דו -- געקומען -- א בּרונזער -- בּיסט, גוט
- שױין?
: עליאש :
: נום. מיר װעלן דאס אפּלײגן אױף א בּיסעלע
שפּעטער, סאָניע; מיר וועלן נאך ריידן; דורכריידן זיך.
1 נחום
יא איר פּארט אוועק טאקע, עליאש?
: סאַניע
איצּערראשט. ווער פארט?! וואוהין?!
59
עליאש
עס האט זיך מיר פארבּענקט נאך מיין שטעטלי
נאך מיין טאטן, דעם רב. ער איז איינער אליין אויף
דער עלטער, און--קוקט איר אין די אויגן -- -- פון
דאנען פאר איך יעדנפאלס.
סאָניע
פווגו. זענט איר דאס געקומען געזעגענען זיך מיט
מיר? אזוי דארפט איר גארנישט אריינקומען? א
שיינער גוטער פריינט!
עליאש
מיט א טרויעריגן שמייכל. פּרעטענזיעס צו האבן איז
א וייבּערישע זאך, עס פּאסט אייך.
פויזע. א געדריקטע שטימונג. כהום פילט, אז ער אי אן
איבּעריגער, גייט ארויס אומבאמערקט.
סאָניע
קאָקעטייט די גאנצע ווייטערדיגע צייט. אוי, א בּרונזער
געקומען ווידער, א בּייזער... גוט!... איך וועל זיין אויף
,דוי, אזוי וי איר, אזוי װי דו, דו ווילסט?
עליאש
זיי ניט אזוי, װי איך וויל, זיי, װי דו בּיסט. דו
בּיסט שיין.--דאס איז אלץ, קאנסט מיר זאגן ,אירי.
סאָניע
שוין װידער בּרונז. איך בּין א נאנצן טאג אזוי
פרייליך געוועזן, בּיינאכט האבּ איך אזוי פיל געחלומט.
איך בּין גענאנגען מיט אייך שפּאצירן... אין וואלד!
און מיר זיינען געלאפן... אין דער פריה, אז איך הויבּ
40
יף פארגעס איך בּאלד די חלומות, עס צערינט
שיט אייך חלומט זיך עפעס?
א עליאש
איך שלאף נישט, פארשפּאָר איך צו חלומען.
0 סאָניע
= גלעס אים קוים, קוים די האי. איר זייט א בייזער
6
! היינט.
עליאש
קושט זי. װוי שיין דו בּיסט, װי שיין. סאָניע גיט
| אים א חנ'עוודיג פעטשל.
סאָניע
מען טאר נישט. גייט אפ א פאו שויט און קומט באלד
צוריק, איר פארט דאך אװעק! מיר װעט אזוי לאנג-
הליג זיין.
0 עליאַש
: נאָכדענקענדיג. לאנגווייליג? איר גייט דאך תנאים
יי
4 סאַניע
2 און צעמישט. ווער האם אייך דאס געזאגט?
0 עליאש
0 ! = סאָניע, סאַניע--איך ווייס אלצדינג. בּיי מיר
האבּן זיך די אויגן געעפנט, וואלט דאס הארץ טיינס
נאר געפאלגט. איך ווייס, אז דו בּיסט פעהיג חתונה
נו האבּן מיט וועמען עס איז פון גאס, אבּי נאר עס
זאל זיין א שידוך. איך ווייס, אז דו בּיסט גרייט אוועק-
צוגעבּן דיין שיינקייט דעם ערשטן בּעסטן. איך קאן
ןטאט אע א אשרעיטאאטשיא, בי עשר 6
שטעט שש אט
דאך אלע אייך... און דאך, סאָניע האבּ אִיך דיך ליבּ.
קוקט איר אין די אויגן. ווייסטו כאטש, װי ליבּ איך האבּ
דיך? ווייסטו, װי איך קאן זיך נישט העלפן? -
סאַניע
בַּאמת ליבּ? נא דיר מיין האנט דערפאר.
עליאש
שטעלט זיך אויף איבּערראשט. דו ניסט פר דולן
האנט? בּיסט מיינע?
סאָניע
צעטומלט. = איך גיבּ אייך מיין האנט, אז מיר זייגען
גוטע פריינט. פויוע.
עליאַש
מער נישט, װי פריינט?
סאָניע
שווייגט.
עליאש
שארפער. מער נישט, װי פריינט?
סאַניע
שווייגט.
עליאש
פארוואס ענטפערסט דו נישט ? סאָניע שווייגט ווידער.
טא וועל איך ריידן פאר דיר. לייגט די האנט אויף אִיר אקסל.
הארך! מיט נאכדרוק. דו--האסט--מיך--ליבּ, נישט
יענעם דענטיסט. וואלט איך דאס נישט געוואוסט,
וואלט איך אזוי נישט געליטן. אט דאס איז די טראי
געדיע, די פארשאלטנקייט, וואס איז נישט צו בּרעכן,
דו קאנסט דיך פון דעם הויז נישט ארויסרייסן, כאטש
42
- דו בּיסט פיל בּעסער און שענער, וי דו אליין ווייסט.
- אט דאס געלט פון דיין טאטן, די גאנצע אַטמאָספער
| דיינע, מאכט מיך אומגליקליך און--דיך!
אש סאָניע
- - זעצט זיך צו צו אים אין גלעט אים די האר. נו, זיי נישט
- בּייז עליאש, זי נישט בּייז. איך בּעט דיך.
עליאש
איך בּין נישט בּייז. איך ווייס, נישט דו בּיסט
- שולדיג, דאס ליגט אין דיין בּלוט, אט אזוי בּיסטו.
דו קאנסט פילן, אבּער דו קאנסט נישט געטרויען
= דיינע געפילן, נישט לייגן אויף זי א ווערט. דו האסט
- טיך ליבּ? װאָסער װערט האט דאס? דו בּיסט דיין
!= טאטנס א קינד. די עפּעלאך פאלן נישט ווייט פון
- | בּזים. אדיע, סאָניע. גייט אָנטון דעם פּאלטא.
וִ סאָניע
א { = אומבאשטימש און טראגיש. עליאַש... עליאש...
א פּאָרהאַנג
0
צווייטער אקט,
עלבּער צימער. אזייגער צען אין דערפריה.
יע שטייט פארן שפּיגל און קעמט די האר.
קומט אריין פארווייגט, נישט פארקעטט
חיה
װי פון א תחנה. אוי, א קלאג צו מיינע שונאיםם
קעפּ! אוי, א צרה! אוי, א בּראָך איז מיר ניט געשען!
רבּונו של עולם אין הימל, פארוואס האסטו נישט
רחמנות ? טאָן-ענדערונג צו סאָניען. און דאס פּוצט זיך
נאך פארן שפּינל! אזא אומגליק אין הוז, און זי
האט זיך צעפליאסקעוועט די האר! שריט. װער
װעט דיך װעלן אָנקוקן איצט, חצופה? א משומדס
א שוועסטער! װידער תחנחדיג. אוי--אוי---אוי! ווער
האט זיך דאס געקאנט ריכטן? רבּונו של עולם אין
חימל! מיין קינד, מיין בּלוט... פארשאָלטן זאל זיין
דער בּויך, וואס האט דאס אויסנעטראנן!...
סאַניע
וועמען שילטסטו,. מאמע? ואס זיינען מיר
שולדיג ?
חיה
וואס-זשע זאל איך טון? וואס-זשע דען? וואס-
זשע דען? ניבּ אן עצה.
| סאַניע
זאל דער מאטע נאכפארן קיין קיעוו און אים געבּן
דאס געלט. ער האט ערשט היינט אין דערפריה
געזאלט אפּפארן פון דאנען. עס איז נאך נישט
צו שפּעט.
4
חיה
פראקטיש. פון וואנען װעל איך אים נעמען פינף
טױיזנט רובּל? א סך פינף טױזנטער רובּלס האבּן
מיר? ער וויל דאך אונז בּדלות שטעלן, און דו וועסט
בּלייבּן זיצן בּיז דיין גרויען צאָפּ. |
עס קומט אריין א אידענע פון א יאר פופציג, א שכנה.
: שכנה
גוט מארגן, חיה-לעבּן, גוט מארגן, סאָניעשי
צ.. צ.. צ.. א, װאָסערע האר! דו זאלסט זיי ניט
וואשן מיט ווארים וואסער, הערסט?
סאָניע
א שיינעם דאנק פאר דער עצה.
שכנה
וואו איז עפּיס נחום? נישטא אין דערהיים?
סאָניע
בייז. א שיינעם דאנק פאר דער פראנע.
שכנה |
וואס-זשע בּייזערסטו זיך אזוי? מען זאגט עפּיס
אין שטאט... זייס איך? בּין איר געקומען
געוואויר װערן!
חיה
די פּיסקעס זאלן זיי אויסגעקרימט װערן!
שכנה
ווייס איך וואס? מען זאגט, זאג איך נאך.
סאיז טאקע וואר?
48
7 סאָניע.
שפעלש זיך אויף, בייז, עגערגיש, וואס ווילט איר,
- בלומה לאה? געבעטן צו גאסט?
שי שכנה
| = אָ, רבונו של עולם, װאָסערע שיינע האר! זאלסט
| מיר לעבן און געזונט זיין, זאלסט זי ניט וואשן אין
ווארים וואסער. הערסט, סאָניעשי?...
ו סאַניע
זייט אזוי גוט און טראגט זיך אפּ איצט.
שכנה
{ - איך גיי, איך גיי. זעה נאר, װי בייז דאס אי
איך בין געקומען געוואויר ווערן, נאר געוואויר ווערן.
- אך, א וועלט, א װועלט!... ארויסגייענדיג. גדליהס זון
- זאל אוועקגיין צו די גױם... אױי, ווען װועט שוין
משיח קומען אונז אויסצולייזן פון גלות!... אָפּ
השק צווייטע אידענע
!= שמאַמלם. = גוט...ט מארגן. איך האב די בעל-
2 חביתטע געוואלט בריינגען א גאנז אױף שבת, א
- גאנז, א פעטע, נאר ווייס איך?... ממ... מע זאגט...
ׂ סאַניע
- וואס איז איער באבעס דאנה? זעהט נאר, אויך
- מענש, און געקומען צו קריכן! גייט אייך גע-
זונטערהייט.
שטע חיה 1
- ואס ווארפסטו זיך מיט מענשן? ווארפן זאל עס
| דער אידינע--וואו איז די גאנז?
אי
9
אטא זט אי יע
אע
אידענע
די ג... נאנז? איך װעל היינט קויפן אױפּן מארק,
װועל איך בּריינגען, א פעטע נאנו.
סאַניע
ווער דארף אייך דא איצט?
אידינע
איך ניי שוין... געזונט זאלט איר טיר זיין,
ס'איז טאקע וואר? אזא אומגליק! מען דאר קריעה
רייסן און שבעה זיצן, געזונט זאלט איר מיר זיין...
א גוטן מארגן, חיה-לעבּן, איך װעל בּריינגען א גאנז
אויף שבּת... א פעטע. אפ
חיה
צעוויינט זיך אין א תחנה-ניגון. אוי, וואס-זשע טוט
מען, וואס-זשע טוט מען, גגעדיגער גאט אין הימל?
וואס גיט מען זיך פאר אן עצה, אלמעכטינער גאָט
פון ישראל! א דונער פון הימל האט דאך אוז
געטראפן. רופט אין דעמזעלבן טאָן. עטא, עטא! עטא קומט
אריין. בּריינג אריין דאס פּוס-בּענקעלע, װעל איך
מיך זעצן שבעה...
עטא
בריינגט אריין דאס פוס-בּעגקעלע. בּריינגען דעם סידור,
צי די צאינה וראינה?
סאָניע
נעמט דאס פוס-בענקל און שליידערט עס אװועק. וואס
איז דאס פאר א ווילדקייט? ווילדע מענשן! אנ-
שטאט עפּיס צו טון, נעמט מען גאר פּראװען
80 |
| = צערעמאָניעס. איך ויל נישט האבּן א בּרורער
א משומד, און דו וועסט נישט האבּן א קינד א
משומד... דער טאטע װעט אים בּריינגען.
עמטא
פארטרויט צו סאניען. דער טאטע איז נאכגעפאר}
קיין קיעוו?
סאָניע
ענטפערט איר נישט און ענדיגט אירע האר פארקעמען;
עטא ווענדט זיך צו דער מוטער.
עטא .
דער טאטע איז נאכגעפארן קיין קיעוו?
חיה
איך ווייס נישט, טאכטערשי, איך ווייס נישט...
אוי, בּריינג א גלעזל טיי, איך פאל חלשות, חלשות
פאל איך. |
סאָניע
דרייט זיך אוים פון שפּיגל. איך זאג: ער אין נאכ-
געפארן. מען ווערט נישט געבּוירן און מען ווערט
נישט פארלוירן מיט פינף טױזנט רובּל.
גדליה
קומט אריין האסטיג. א צערורערניש. .
חיה
נו? |
סאָניע
דער טאטע איז גאר דא?
עטא
דער טאטעשי איז נישט געפארן?
81
א
גדליה
שא! ואָסערע גוואלדן? פארטשעפּעט זיך מיש די פיס
אן פוס-בענקעלע און פאלט שיער נישט. סאָניע פארהאלש אים.
סאָניע
די מאמע האט שוין געװאָלט שבעה פּראווען.
וואס הערט זיך, טאטע?
גדליה
וואס עס הערט זיך? דיר זאל איך זאגן? דיר?
דו בּיסט דאך מיט אים אין איין עצה אנטקעגן
מיר, אנטגענן טאטע-מאמע און אנטקעגן דיר אליין...
מ'שטיינס-נגעזאָגט ....
סאָניע
איך בּין נישט אנטקעגן דיר טאטעשי. איך
זאג גאר אז איידער צו האבּן א משומד אין דער
משפחח, איז גלייכער שוין, זאל קאסטן פינם
טויזנט רובּל. מיר זיינען דאך עפּיס אידן...
גדליה
קוקש איר אין די אויגן אריין. נאכדענקענדיג. וי האסטו
געזאנט? מיר זיינען דאך עפּיס אידן? יא, מיר
זיינען; פּרעג נאר נחומען, צי ער איז?
סאַניע
נאכדריקליך. איך בּין א אידישע טאכטער!
חיה
אך און וויי איז צו דיין אידישקייט! מיש א וואונק
צו גדליהן. נו?
2
א עו אט
מיר ארויס דאס פוסבענקעלע און גרייט
שּ אויף אנבּייסן. גיט א וואונק צו חיחען, או עס
טי די דינסט בריינגט אריין אנבּייסן. גדלית וואשט זיך,
שט אפ די הענט, זאגט ,המוציא" און שאָקלט זיך רערביי,
: {סט צו עסן, טראכטנדיג,
2 גדליה
: אויפגערעגט, צו זיך אליין ריידנדיג.. און וואס װועט זיין.
ווייטער? ווייטער?
: סאָניע
וואס איז דען איצט? דער טאטע לאזט אים
0 (פארן קיין קיעוו?
: גדליה
| = קיין קיעוו וועט ער שוין נישט פארן. מען לויפט
נאך נישט אזוי גיך, און מען שמדט זיך נישט אזוי
גיך. פארשטייסט?
ק חיה
- וואו איז ער?
4 גדליה
שי ער איז דא אין שטאט, דער תכשיט, מען וועט
אים בּאלד בּריינגען צו פירן.
אע סאַָניע :
וואו איז ער דען? יא
| גדליה
סאָניע 7ים
שפּרינגט אויף פון טיש. אוי איז צו מיינע יארן! האסט
אים געלאזט ארעסטירן? דו? א טאטע? אן איגן
קינד?!
גדליה
שריי נישט, שריי נישט, מען װעט אים נישט
אויפהענגען. מען בּריינגט אים בּאלד צוריק. איך
האבּ אונטערגעשריבּן א פַּאפּיר, אז איך װעל אױף
אים אכטונג געבּן.
סאַניע
אבּער דו האסט געלאזט ארעסטירן?
גדליה
שאקלט זיך נאכדענקענדיג. איינמאל פרעג איך דיך,
וואס איז דאס דיין דאנה? צווייטנס, פרעג איך
דיך, פון וואנען ווייסטו, אז איך? אפשר גלאט
אזוי? -- און דריטנס, מיין טאכטער -- משטיינס-
געזאגט, בּיסט דאך א טאכטער, וואס קאן מען טון?
טראגיש מיט טרערן אין דער שטים. פרעג איך דיך: און
אז יא, איז וואס? ער מיך מעג הרגענען, צולייגן
א מעסער צום האלז, און איך טאָר מיך אפילו ניט
וועהרן? שיייענדיג. ער האט מיך אנגעכאפּט פארן
האלז, װי א גזלן! ער איז דען א מענש? א גזלן
איז ער א הארץ, װי א שטיין! דו װעסט אים
נישט איבּערריידן, דו װעסט דיך מיט אים ניט
אויסטענהען! אהער -- געלט -- גיבּ! א גזלן, נישט
קיין קינד. צו זיך. און גארנישט װעט העלפן.
54
6 סאַניע
- = אַז אין דעם הויז איז א צערודערניש, דאס איז
דען א פאמיליע? א הױז װי בּיי לייטן? דאָ גייט
4 אלץ קאַפּױר; דא גייט איינער אַנטקעגן דעם אנדערן,
- דאָ זיינען אייגענע קינדער---שטים-קינדעה אייגענע
- עלטערן -- שטיף-עלטערן.
גדליה
אָט האסטו עס! גענומען לעקציעס בּיי נחומען.
מילא, יענער איז כאָטש געווען אין אוניווערסיטעט,
האט ער זיך אויסגעלערנט דִי תורה. פון ווען אָן
בּיסטּו דאס אזוי קלוג געווארן?
סאַניע
פון ווען אַן איך זעה, אַז אין דעם הויז איז קיין
עלטערן-ליבּע ניטאָ און קיין קינדער-ליבּע. דאָ איז
א תפיסה, וואו מען האט צװזאַמענגעפירט ארעס-
- | טאַנטן, וואס האבּן פיינט איינער דעם אנדערן און
- מוזן לעבּן צוזאמען.
חיה
גענוג דיר שוין פּיסקעווען.
סאַניע
004 אָט האָסטו --, פּיסקעווען". טראגיש, כמעט וויינענדיג.
דאס הויז האט מיך פארדארבּן. גיפט האט עס מיר
= גענאפן אין הארצן. איך האבּ געקאנט ליבּ האבּן
- געליבּט זיין, האבּן א פאַמיליע, א הױיז, איצטער װעל
איך האבּן א מאַן... א פרעמדער, צוויי אַרעסטאַנטן
|| אין איין תפיסה.
8
דיין
אל
4 7 אשי יע א טי ו
גדליח שא
ווייך. וואס איז דיר,. טאָכטער? וואס ויינסטו? -
חיה |
זי האט זיך פארבּיינקט נאָך יענעם שלים-מזל -
מיטן קאזעבּערדל.
סאַניע
שטייט אויף מיט כעס און שליידערט דאס פענקל. שווייג,
זאָג איך דיר, שווייג! איר זענט אַלע ניט וערט צו
דערמאנען זיין נאָמען. אָפּ.
גדליה
וואס איז דאס װידער, חיה? ווייסט נישט?
חיה
דער יונגערמאן, דער, דער סאָציאַליסט מיטן
בּערדל, וי חייסט ער דאס? עליאש האט איר פאר-
דרייט דעם קאָפּ.
גדליה
נו?
חיה
נו וואס? זי האט דאך אים אליין געהייסן
גיין זיין וועג?
גדליה
גיך און צערודערט. טא וואס וויל זי?
חיה
אדרבּה, גיי פרעג זי. דו װעסט דען בּיי זי
דערגיין עפיס? זאיז ווילד, משוגע... אז דער דענ-
טיסט איז געקומען צו איר יענע וואך, האט ער
0
געטראפן מיט פארוויינטע אױיגן. אָנשטאָט צו
ען זיך מיט אים, האט זי אנגעהױיבּן בּיינקען..
יפצן, שמיפצן... יענער ליגט איר אין קאפּ.
גדליה
שטעלש זיך אויף, גייט איבערן שטו, שטעלט זיך אפ און
= מאכט א פארצווייפלטע באוועגונג מיט דער האנט. איך הויבּ
4 נישט אן צו פארשטיין. מיינע קינדער -- און
- = נישט צו ויסן פון דאן בּיז אהין! עפעס בּור-
6 קעוועט בּיי זיי אין די הערצער, און גיי וייס,
= וואם! וואשט די הענט, נעמט בּענשן. הזן ומפרנס את
ץ הכל,..
- עס קומט אריין נחום, פלאס, בּייז, נישט אויסגעשלאפן.
= חיה, דערזעהענדיג אים, לויפט אריין אין צווייטן צימער.
: נגדליה |
6 געמט בּענשן מיטן גאנצן כוח,. שאקלט זיך. ומכין מזון
- לכל בּריותיז... אומ -- אומ... ווייזש אן נחומען מיט דער
1 האגט, ער זאל עסן.
: נחו |
: שמייכלט פאַרקאסטיש. איך על נישט פארהונגערן
טאטע. גי ליבּער ארוים און גיבּ עפּיס דעם גאָראָ-
דאָװאָי פארן ועג, וואס ער האט מיך אפּנעפירט
אחיים.
8 טאַניע
1 קומט אריין. בּיסט גאר דא, נחום?
נחום
דאָ בּין איך; אונזער טאטע איז א גרויסער
שוב בּיי דער פּאליציי, װי דו זעהסט, -- א פּיפּס
אש טא יז
0 :
געגעבּן, און מען האט מיך ארעסטירט בּיי דע
סטאנציע. מיר קאנען שמאָלצירן מיט אזא טאטן.,
גדליה | :
אום -- אום -- אום... מען װועט זיך שוין אויס-
טענהען, מען װעט זיך שוין אויסטענהען...
נחום
איך האבּ נישט וואס צו טענהען. דו װועסט מיך
מיט שטריק דאך ניט צובּינדן. איך װעל געפינען
דעם וועג קיין קיעוו.
היה
קומט אריין, גיי עפּיס עסן, נחום, בּיסט דאך אודאי
הונגעריג ?
נחום
איך בּין זאט, מאמע, זאט, שטארק זאט.
סאָניע
דער גאָראָדאָװאָי ווארט דארטן.
גדליה רוקט איר א מטבע אין האנט און װינקט איר יט
דער האנט, זי זאל ארױיסטראָגן דעם גאָראָדאָוואַי.
סאַניע
שליידערט די מטבע מיט כעס אויפן טיש. איך בין דיר
מוחל אזוינע שליחותן!
גדליה
מילא... גייט אליין ארויס.
נחום
ווען איך בִּין ארויס פון דעם הױז, בּיינאכט,
האט מיר דאס הארץ געקלעמט. איך װעל עס שוין
58
יינטאל מער נישט זעחן, האבּ איך געטראכט
אויף אזוי עפּיס האבּ איך מיך נישט געריכט!
גדליה קומט אריין. קלערסט מיך טאקע צו ארעסמירן
בַּיי דיר אין הױז, טאטע?
| גדליה
,טאטעי. א מאטע בּין איך דיר? װי קומט
דיר, זאג מיר, אזא װאָרט אין מױל אריין? ,טאטע'!
;טאטע"!
נחום
וי דען זאל איך זאגן? ר' גדליה? פּאניע
פינקעלגרין? איבּעריגנם, װי עס זאל נישט זיין,
איך װעל מיך קיינמאל נישט אפּזאגן דערפון, אז
דו בּיסט מיר א טאטע... בּלוט איז בּלוט, איך
ווייס דאס צו גוט, און דאס קאָסט מיך מיין לעבּן...
גדליה
הייסט עס, בּין איך יא א טאטע ? טאָ, אדרבּא,
זאג מיר, -- זעץ זיך אנידער און לאָמיר ריידן. נחום
זעצט זיך. טא וואס-זשע, אז איך בּין א טאטע?
וואס הייסט דאס?'
| נחום
- דאס הייסט, אז ווען איך קוק אריין טיף אין מיין
אייגענער נשמה, דערזעה איך דיך, ר' גדליה פינ-
קעלנרין פון יאשינאוו, און איך ווייס, אז פון דער
אייגענער הוים ארויס קאן איך נישט שפּרינגען,
אז איך טוג צו גארנישט, סיידן צו מאבן א גוטע
- קאריער און געלט צו פארדינען.
1
59
פארשטיי נישט! איך פארשטיי נישט! ,ער טױג
צו גאָרניט, סיידן געלט צו פארדינען'. הייסט עס
אז געלט פארדינען און א גוטע קאריער מאכן--
דאס איז צו גארנישט טױיגן. ווען זשע טוג מען
יאָ צו עפיס? אז מען לויפט ארום פּוסט און פּאַס?
נחום
אָט װעל איך נישט אומגיין פּוסט און פּאַס, װעל
ענדיגן און זיין 8 מענש.
גדליה
א גױ װועסטו זיין, א משומד...
נחום
אָבּער געלט פארדינען, טאַטע, װעל איך, געלט...
געלט...
גדליה
געלט... געלט... איך פארשטיי דיך, איך פאר-
שמיי! וואלטן די קינדער אַזוי נאר פארשטאנען די
עלטערן, װי די עלטערן די קינדער. געלט... געלט...
פאר מיינעטווענן אַרבּעט איך? איך בּין דאָך א איד
א בּעל-הבּית אין שטאָט, האבּ װייבּ און קינה, מען
פירט אַ הױז. דז קאנסט דען דאס פארשטיין?
נחום
הויפט זיך אויף פון ענקל. דערויף האסטו מיך אַהיים
געשלעפּט מיט פּאָליצײ? איך האבּ דיך נאר געװאָלט
פרעגן, וואס מיינסטו דערמיט?
60
גדליה יא
איך פארשטיי נישט, וואס דו רעדסט. איך פאר* -
יי יי נדלית | 0
געוואלד געשריען! בּיסט דאך ערגער וי א רוצח,
מיט 8 גזלן אפילו קאָן מען דאך ריידן.
א סאָניע :
- קומפ צו צום טיש. וואס וועט זיין פון ריירן?
היה
- סאָניע, סאַניעשי, לאז זיי, לאז זיי, איך בּעט דיך.
7 נחום
און דו, חיה, זעץ זיך אוועק, און דו סאניע,
. אדרבא, לאָמיר זיך דורבשמועסן געלאסן.
וד ביסטו גאר גערעכט. יעדער איז דאך א
ש פאר זיך. דו וועסט זיך שמדן. סאיז בעסער
דיר, איך װעל צוזאמעננעמען מיין ביסל געלט
און איך װעל מיר אוועקפארן אין דער וועלט אריין
לעבּן א טאג. -- װי דו קוקסט מיך אָן, וואלט איך
עווען א בּעלן דערוף -- אִי, די מאַמע?
אויך א מענש פאר זיך, װעט זי גיין פּאָד-
! וואשן, און סאָניע -- זאל זי אויך זארגן
יך, און עטא אויך... אז יעדער איז בּאזונדער,
-- נאר פאר זיך, פאר זיך אליין. פּיזע.
זשע שווייגסטו, נחום? א
0 6 צמנם ייה ( 6 0
3 גארנישט צו ענטפערן דערויף. דו בּיסט
ערעכט. גרויסארטינער מוסר ;ערשט-
קלאסיגע מאָראַל... מען דארף נישט זיין קיין
עגאָאיסט. פאר זיך אליין זארגן. -- טפּױ}
חיה
אודאי, אודאי... אט אזוי...
נגדליה
גיט איר א שטויס. נאַר דו איינער! ער לאכט דאך
פון אונז, ער שפּעט נאך... בּהמה!
חיה
מיינע שונאים!
סאַניע
נישטאָ ואס נאכצושפּעטן. מען דארם דען טאקע
געדענקען נאָר אין זיך אליין? אז דיך ארט ניט צו
שמַדן זיך, דאַרפסטו געדענקען, װאָסערע צרות דו
טוסט אונז אָן דערמיט.
נחום
סאָניע! דיר װעל איך ענטפערן אן אנדער מאל,
איצט רייד איך מיטן טאטן. איך בּין אן עגאָאיסט,
טאטע, אָט אזוי װי דו בּיסט, אָט אזוי וי זי איז,
טייט אויף סאָניען,. װוי מיר אלע זיינען. איך האבּ עס
איינגעזויגן מיט מיין מאמעס מילך, פון קינדחייט
אָן בּיז צום היינטיגן טאָג, אז מען מעג אַלץ טון, אז
קיין זאך איז נישט פארבּאָטן...
גדליה
אָבּער א איד בּיסטו דאָך, וי וועסטו דאס געמען
און ווערן א גױ? װי? װי?... אָפּטובלן זיך; און
פאַרטיג ! קוקט אָן דעם גױ! כא, כא, כא!
62
נחום
- = אויף מיין ערליך ווארט, ס'איז צום לאכן. און
אפשר גאר צום וויינען, װוייל אגױי װיל איך נישט
זיין, פּונקט אזוי װוי איך בּין נישט קיין איד. גויאיש-
קייט---אידישקייט ---װוי קום איך צו אזוינע זאכן?
איך קאן מיין גלױבּן נישט בּייטן, ווייל איך האבּ
קיין גלױבּן נישט. איך בּין א קינד פון א פארדארבּן
הויז, א פארדארבּענער זון פון פארדארבּענע עלטערן.
חיה
מיינע שוגאים!
גדליה
לאז אים, לאז אים! זאל ער ריידן, אראָפּריידן
אלץ, אלץ פון הארץ. לאָמיר איינמאל כאטש וויסן,
ואס בּיי אים אין קאפּ טוט זיך. זאג זשע, נחום,
בּין איך גאר שולדיג, אז דו װוילסט זיך שמדן? איז
די מאמע שולדיג?
נחום
: הויבט זיך אויף, דרייט זיך ארום אין צימער, קומט צוריק.
ווילסטו אן ענטפער? אקלארן ענטפּער? אט איז ער---
יא. דו בּיסט שולדיג, און זי--טייט אויף דער מוטער -
זי איז שולדיג.
חיה
רבּונו של עולם אין הימל! אלע מיינע בּייזץ
חלומות...
00 גדליה
בייז. לאז אים, האבּ איך דיר געזאגט. שריי. לאז
אים! זאל ער ריידן! זאל ער!..
03
נחום
גוט, אז ריידן, זאל זיין גערעדט! אױבּ איך האבּ
קיין גאט אין הארצן נישט, בּיסטו שולדיג; אױבּ איך
האבּ קיין שום גלױבּן נישט, אויסער אין גענוס און
וואױלטאָג, בּיסטו שולדיג; אױיבּ קיין זאך אין דער
וועלט איז בּיי מיר נישט הייליג, בּיסטו שולדיג; אויבּ
איך בּין אן עגאָאיסט, און א געמיינער טרוקענער
ענאָאיסט, בּיסטו שולדיג. דיין קינד בּין איך. די
עפּעלאך פאלן נישט ווייט פון בּוים.
נדליה
איבּער מיר האסטו קיין נאט אין הארצן ניט!
איך בּעט דיך---אין חדר האסטו געלערנט? רבּי-געלט
האבּ איך געצאלט? תפילין האבּ איך דיר געקויפט?
ווער האט דיך געלערנט צו זיין אהפקר יונג, אן
אפּיקורס? איך?..
נחום
דו! דאס דאזיגע הױז האט מיך אויפגעצויגן
אזוי. דו האסט רבּי-געלט געצאלט? אָ, יא! אבּער
וואס האסטו אליין מיט מיר געלערנט, מיט דיין
אייגענעם בּיישפּיל? אט וואס! צו זיין א ציניקער און
אין נארנישט צו גלױבּן, נישט אפילו אין אונזער
אלטן אידישן גאט. נישט די גאנצע אידישקייט
האט בּיי מיר עפעס א ווערט געהאט, נאכדעם װי
איך, א קינד פון זעקס יאר בּין איך דעמאלט געווען,
א פּרום קינד, האבּ דיך געזעהן בּאהאלטן זיך שבּת
אין א בּאזונדער צימער און אונטערשרייבּן א פּאפּיר
און אריינלייגן אין א קאָנװערט. איך האבּ דעמאלט
64
א י*
טי יש : וא
שא אע א אט
א אי ייר
אי יאר יול ,יי בי
{ריצט מיט מיינע קינדערישע ציינדעלאך
שעה דערנאך האסטו געזונגען זמירות מיט
צו שלש פעודות. וואסער מוסר האפ איך
אלט אָפּלערנען דערפון? אז דיין אייגענע פרום-
ט האט קיין קאָפּיקע קיין ווערט נישט. אדער
! דער קאַפּראַל, א מגושמדיגער גוי, פלעגט אריינ-
ען און דערלױבּן זיך א גלעט געבּן די מאמען,
ידו האסט אים גארנישט געזאגט... |
ו חיה -
|| אזי, איך פאל חלשות, נישט גיט איז מיר!
גדליה |
| צו חיהן. ניי, גיי אריין אין דער צווייטער שטובּ.
יי דו אויך, סאָניע. זי טוען דאס.
יש נחום
- וּא? איך װעל מיך ניט אפּשטעלן אין מיטן...
0 א גדליה |
רייד! רייד! רייד!
2 נחום
אין דעם דאזיגן הויז איז קיין זאך נישט טייער
עווען, קיין זאך נישט הייליג, דיין גאנץ לעבן שפילסטו
ראָל פון א פרומען, און אליין ביסטו גרייט געווען
טון אלץ, אלץ! דו גלױבסט נישט, דו האסט קיין
אין הארצן ניט און דו שפּילסט דיין גָאנצן לעבן
אמעדיע. איך בּין געשטאנען הינטער די קוליסן
ון האבּ געזעהן. איצט, אז עס האנדלט זיך אום
ויזנט רובּל, קומסטו מיר זאגן מוסר, קומסטו -
מיר פּרעדיגן אידישקייט, מאָראל, אַלטרואיזם, זארגן
פאר דער פאמיליע. פון וואנען האבּ איך די אלע
זאכן געזאלט נעמען? פון וועמען לערנען?..
גדליה
אויפגערעגט, נאר באשטימש. רייד! רייד! וייטער!
נישט שטעל זיך אפּ.
נחום
איך יל דיר נאר זאגן, אז איך בּין דיין קינד.
גדליה
דו--בּיסט--מיין--קינד.---און אט זאג איך דיר!
דו--בּיסט--נישט! דו בּיסט נישט! מיר, די אלטע,
די נישט-געבּילדעטע, לויפן זיך נישט שמדן אבּי
עפּיס וואס, און אז מיר זיינען אמאל נישט פרום,
וואס איז? אבּער מיר האבּן די העלזער אוסגעשטרעקט
און געשריען שמע ישראל און געשטאנען פאר אונזער
אידישקייט. די בּריק זיינען מיר נישט אריבּער. דא
זיינען מיר געבּליבּן שטיין און נישט ווייטער. איר,
די געבּילדעטע, וואס איר זענט געפארן אזש קיין
שווייץ לערנען חכמה און מענשליכקייט, איר זענט
דאס גרייט צו לויפן צום טייוול,. טאמער, חלילה,
פעלט אייך אויס אוף א ציגאר. פאר א ציגאר, פאר
אן אויסגעלאסענער חולטייקע זענט איר גרייט אוועק-
צוגעבּן אלץ: אייער אידישקייט, טאטע-מאמע--איך
קאן אייך נישט?...
נחום
אוב די אידישקייט איז דיר טאקע אזוי טייער,
טא בּאצאל דערפאר. פויזע.
66
: נדליה
הער... נעטט אים פארן לאץ. הער, איך האבּ דיך
- = נישט אהיים נעבּראכט דיך צו האלטן, דו בּאקומסט
די פּינף טויזנט רובּל, הערסט? די גאנצע פינף טױזנט,
= א גראשן וועט נישט פּעלן, איך וועל מיך נישט דינגען.
דו בּאקומסט, זאג איך דיר, דו בּאקומסט! קורצע פויזע.
נחוס שטייט איבערראשט, וי באזיגט, די אויגן אראפּגעלאזט.
גדליה באטראכט אים צו זעהן, וואס פאר אן איינדרוק די ווערטער
האבן געמאכט אויף אים. וואס זשע שווייגסטו?
| נחום
אויבּ אזוי, האבּ איך ניט וואס צו ריידן
גדליה
{ = איך האפ נאך וואס צו ריידן. וואס ווילסטו טון
טיט די פינף טױזנט רובּל?
נחום
פארן קיין שווייץ ענדיגן מיין שטודיום,
: נדליה
{ - װי. אזוי װעל איך זיכער זיין, אז דו וועסט דאס
געלט נישט פארהולטייען אין איין חודש?
נחום
װעל איך האבּן צו זארנן פאר זיך אליין.
גדליה
זי אזוי װעל איך זיכער זיין, אז דז וועסט נישט
קומען א צווייטן מאל בּעטן, שוין נישט פינף טויזנט
רובּל, נאר צען טױזנט רובּל? אז איך בּאצאל פינף
= טויזנט רובּל פאר דיין אידישקייט, מוז איך דאך זיין
זיכער דערמיט. בּין איך גערעכט?
פייערליך. איך ניבּ דיר מיין ערן-ווארט.
גדליה 1
דיין ערן-ווארט ניסטו מיר? או--הו! אשטארקע /
בּטיחות! דיין ערן-ווארט! דו זאגסט דאך אליין
אז בּיי דיר האט קיין יושר, קיין מאָראַל, קיין שום
זאך קיין ווערט נישט. טא וואס זשע ניסטו מיר דיין
ערן-ווארט? איך מיין נישט קיין שפּאס. דו בּיסט
דאך נישט קיין נאר. איך מוז דאך האבּן עפּים א
בּטיחות.
נחום
ווייס איך? איך קאן גאר נישט צוטראכטן, אפשר .
בּיסטו גערעכט, איך בּין גרייט צו געבּן וואסערע
בּטיחות דו ווילסט.
נדליה. |
וועלן מיר טון, ואס מען טוט אין אזא פאל, אז
מען וויל זיין זיכער. דו ווייסט דאך, מען נעמט א
וועקסל, מען שרײיבּט אונטער אפרעמדן נאמען /
פון א רייכן מענשן, און אױף דער צװוייטער זייט
חתמעט מען דעם אייגענעם נאמען. מיט אזא וועקסל
קאן איך דיך לאזן זעצן אין טורמע, אױבּ דו
וועסט נישט האלטן ווארט. איך קאן דעם וועקסל
אװעקגעבּן א פרעמדן מענשן, און יענער װעט דיך
אנקלאגן פאר מאכן א פאַלשע חתימה. ס'איז א פשוטע
זאך, דיך קאסט עס קיין געלט נישט, און איך בּין
זיכער, אז איך האבּ מיך איינטאל אויסגעקויפט.
68
נחום
גאכדענקענדיג פאלשע חתימות זאל איך מאכן?
איך וויל א סוף מאכן און אוועקפארן קיין אויסלאנד.
מער גארנישט...
גדליה
נו?
נחום
א פאלשן וועקסל... א פאלשע חתימה... לאמיך
אָפּפאָרן פון דאנען, לאָמיך ארויס פון דאס אלץ.
גדליה
אודאי וועסטו פארן. פארגעס נישט, דו וועסט
דאך פּאָרן, װי א בּאַראַן, מיט פינף טויזנט רובּל אין
קּעשענע; וואס װעט דיר פעלן? איך וואלט בּנאמנות
געוואלט מיטפּארן מיט דיר,
נחום
גוט! איך שרייבּ אונטער!..
גדליה נעמט ארויס פון פוזים-קעשענע דעם טייסטער, נעמט.
ארויס א בלאנק פון א וועקסל, לייגט אים אויפן טיש פאר נחומען.
גדליה
אָט איז א פעדער און אָט איז טינט.
נחום
וואס זאל איך שרייבּן?
נדליה
שרייבּן? גארנישט.: אט אױף דער זייט שרייבּ
אונטער,פ. טרייטל", צוויי מאל, אם דא. נחוםטוטעס.
לאז עס אויסטריקענען.. אט אזוי' איז גוט. און
69
ר א א יי
איצםט--ער דרייט איבער דעם וועקסל אויף דער צווייטער זייט--
וועסטו אונטערשרייבּן דיין אייגענעם נאמען.
נחום
שרייכט אונטער. עס קומט מיר פאר, װוי די מעשיות
ווענן שטן, וואס קויפט אָפּ אנשמה, עפעס אזוי
סודות-פול, וואס שרייבּ איך אונטער? דא איז דאך
נאר דיין נאמען ניטא.
גדליה
מיין נאמען דארף נישט זיין. נעמט דעם וועקסל,
פּאטראכט אויפמערקזאם. אויספילן דעם וועקסל קאן אן
אנדערער און מאָנען בּיי דער פירמע פּ. טרייטל,
לאָמיך זאגן, פינף טויזנט רובּל, און פ. טרייטל וועט
טענהען עס איז נישט זיין חתימה, װועט מען מאָנען
בּיי דיר -- דו בּיסט דער זשיראנט -- און אױבּ עס
וועט זיך ארויסווייזן, אז דו האסט די אונטערשריפט
געפעלשט, וועסטו גיין זיצן אין טורמע... אָט אזוי.
נעמט דעם וועקסל, לייגט אים אויף, און לייגט אים אריין אין
טיייסטער.
נחום
אומרוהיג. וואס זאל דאס בּאטייטן?
גדליה
איצט וואש זיך און עס. בּיסט דאך הונגעריג.
נחום |
וואס? וואס איז דאס?!
גדליה
פון מיינעטוועגן קאנסטו עסן אהן געוואשן, מיך
װועט מען ניט שמייסן פאר דיינע זינד.
70
0 נחום
אין קעשענע אריינגעלעגט?!
2 גדליה
: ער ליגט אין א זיכערן אָרט בּיי מיר אין טייסטער.
אי נחום
אלץ אומרוהיג. וואס ווילסטו דאס טון? אין א שטאר-
קערן טאָן. ניבּ מיר אפּ דעם וועקסל!
גדליה
{ = שמײיכּלטסאַרקאַסטיש. וואסער וועקסל? וועלכער
וועקפל? צִיהט מיט די פּלײצעס. איצט קאנסטו זיך
לויפן שמדן, װעסט ענדיגן דיין קורס אין טורמע,
אָנשטאָט אין אוניווערסיטעט, אױבּ דו װעסט נאך
א ווארט ריידן וועגן שמד.
נחום
קלאפּט אין טיש. דעם װעקסל זאלסטו מיר דא
אהערנעבּן אדער געלט. דעם ועקסל, אדער דאס
- געלט! וואס איז דאס?!
- = חיה, סאָניע און עטא קומען אריין בּיי דעם לאַרים.
חיה
וואס קריגט איר זיך?
עטא
צו סאָניען. וואס שרייט ער, סאָניע?
סאַניע
וואס איז געשען, טאטע?
נחום :
עד האט מיך אויסגענארט; ער האט פון מיר
ארויסבּאקומען א וועקסל מיט א פאלשער התימה!
העפטיגער. גװאלד! איך װעל דאס הויז אומבּריינגען,
איך װעל דיך...
נדליה
ער איז טשונע אדער חסר דעה. וואס שרייסטו?ן
דיין שרייען װעט דיר נישט העלפן. נעלט על איף
דיר נישט געבּן ;קאנסט פארן זיך שמדן, איך װעהר
דיר נישט.
נחום
ווילד, מאכט א פאוועגונג. יי ער וואלש זיך װעלן ווארפן
אויפן פאָטער. = איך---וועל-- '
| סאָניע
שטעלס זיך אין וועג. נהום! נישט וואג אויפצוהויבּן
אהאנט! דאס איז אונזער פאָטער!..
חיה
נחומשע, וואס טוט זיך טיט דיר?
נחום
איר ווייסט נישט, וואס ער האָט געטאָן.--ער
האט בּיי מיר אױסגענאַרט א וועקסל מיט א פאל-
שער חתימה, ער וויל מיך לאזן איינזעצן אין טורמע.
גייט װידער געהענטער צום פאָמער. דעם וועקסל ניבּ אָם,
זאג איך דיר, אױבּ דיין לעבּן איז דיר ליבּ!..
גדליה
וואס װעקסל? װער וועקסל? דו סטראשעסט
גאר צו הרגענען?1 יא 25
78
י טע
6 צום פאטער. מיט טרערן. טאַטעשי, וואס איז
שעפּע אים נישט, ער װעט זיך נישט
חיה
יי דערועהענדיג, וואס דא איז געשען, רוקט זיך אָפּ. קום,
עטא ! לעבּן, , קום. פירט זי ארוי ביי דער האנט און גייט
גדליה
צו סאָניען. דו בּעטסט מיך? פרעג אים, צי ער
א בּרעקל רחמנות אין האַרצן, צי ער געדענקט
טאַטע-מאַמע, אָן דיר, אָן אונז אלע. פרענ אים.
נחום
דעם וועקסל גיבּ אפּ! דעם וועקסל!
ו גדליה
נאר ניט סטראשע מיט געשרייען. בּארוהינ
א כל, רוהיג זיין, זאג איך.
2 נחום
| יד דו האסט מיך אויסגענארט. דו האסט מיך גע
5 נגען אין א נעץ. סאַניע, זי אן עדות, אז ער
ה מּ בּיי מיר אויסגענארט א וע נקסלן
סאָניע
4 עי בי יט
א די ר א יי
א
י.י פיעט
נחום
זעצט זיך אנידער פאויצווייפלט אויף א בּענקל. אזוי 19
ו אויך טיט זיי? דו אױך? איצט װעט ער זיך
נוקם זיין אן מיר. רייסט זיך װוידער אויף. גיבּ אפ, זאג
איך דיר, גיבּ אפּ דעם װועקסל!
גדליה
הער אוית צו ליארימען. װאַסער וועקסל? איך
ווייס נישט פון וואס צו זאגן. גייט צו צו דער שיר און
רופט חיהן. זי קומט אריין. זעה נאר, דיין זון איז משוגע,
פּלאפּלט וועגן א װעקסל עפּיס.
נחום
פארצווייפלט, עפּיס טיט א וויינענדיגן קול. זיי וו? עלן ן
נאך אריינזעצן אין משנעים-הויז. סאָניע, סאָניע!
זעה נאר, וואס ער האט מיר אפּנעטאַן!
סאָניע
טאטע, טאטעשיי זאל שוין זיין גענוג,
נדליה
עס װעט בּאלד גענוג זיין, ווארט צו אבּיסל.
שטיל צו איר. זאל ער אָקאָרשט ויסן, אז ער איז
בּיי יר אין די הענט,
נחום
אין א נ, עץ האסטו מיך געפאננען.
נדליה
נעטש ארויס דעם טייסטער. נחום וויל צולויפן. זיץ רוהיג
אויפן אָרט, רוהיג -- זאג איך! סטראשעט מיטן פינגער.
נחום זעצט זיך. נישט שריי, נישט ליארים און נישט
74
ס דאשע. נתום הויבש זיך אוי. זיץק, זאג איך דיר, זיץ
אױפן אַרמ! נחום פּאָלנפ. דו קרינסט נעלט, האבּ
יִךְ דיר געזאנט, פינף טוזנט רובּל. נעמט ארויס געלס
! פון פויספער. נתום הויבם זיך ווידער אויף. זיצן!
יו היה
{ - זויפּיל ניסטו אים? ער װעט דאָך אונז בּדלות
- שטעלן.
4 נדליה
{ = בית. ;ניי אוועק! דו פארשטייסט נישט. צו נהוטען.
{ אם איצט, אז דו לינסט װי א הונט צו מיינע פים,
אז דו קאנסט מער ניט סטראשען, װעסטו קרינן
דאם נעלט, די נאנצע פינף טױט רבּל, קיין
גראשן װעם נישט פעלן. און זי ווייסן, װער דו
סט און װער מיר זיינען. ציילט אויף הונדערטער אויפן
-ש. פארוואס נעמסטו נישט?
צי נחום
{ = בארירם אומאנטשלאפן ראס געלט.
- נדליה
{ מיר אלטע, אומנעבּילדעטע, װייסן, װי צו
פארדינען געלט, מיר ווייסן, אבּער אױך, װען עס
אװעקצנעבּן. נא, נעם. נישט פאר מיר האבּ איך
אפֿגעהאַרעװעט א לעבּן. דיין אויסגעלאסנקייט האט
-דיך פֿארדאַרכּן, נישט מיין הױז, אט האסטו
א לע ציע! נעמט ארויס דעם וועקסל. אט האסטו דעם
יװעקפל אויך. איך דאר נישט דיין בּטיחות.
װאָלטן די קינדער נאר אזוי פארשטאנען די על.
מע ; װי די עלטערן -- די קינדער...
6 פּאַרהאנג.
עב
צ יי
5
עיי;
4
דריטער אכט,
אן ארימער צימער. אן אייזערן בּעט פיי דער וואנט, א קל
עטאזשערקע טיט בּיכּער; א טיש, צוויי בענקלאך; א געפלאכטע
קאסטן אויף איינצופּאקן זאכן, אויף די ווענט פאטאגראפי
אנזיכטסקארטן. בייגאכט. עס פרענט א לאָמפּ; האלם טו
דבורה, א מיידל פון א יאר דריי און צוואנציג, א שיין פּנים,
פלאסליך; פארדאגהטע אויגן, א פארכמורעטער שטערן. --- פי
דער פּאָרהאנג עפנט זיך, זיצט זי האלם ליגנדיג אויפן ב
דאס פּנים אין קישן. נעפן איר אויף א בּענקל עליאש.
יי א
יא יט
אי אע
יט לש
5 א א
שא
/ אט : שא 4
: : :
דריטער אקט,
אן ארימער צימער. אן אייזערן בּעט פיי דער וואנט, א קליינע
עטאזשערקע מיט בּיכער; א טיש, צוויי בענקלאך; א געפלאכטענער
קאסטן אויף איינצופאקן זאכן. אויף די ווענט פאטאגראפיעס,
אנזיכטסקארטן. ביינאכט. עס בּרענט א לאָמפּ; האל טונקל.
- דבורה, א מיידל פון א יאר דריי און צוואנציג, א שיין פּנים, נאר
- פלאסליך; פארדאגהטע אויגן, א פארכמורעטער שטערן. -- בּשעת
דער פאָרהאנג עפנט זיך, זיצט זי האלב ליגנדיג אױפן בעמ,
דאס פּנים אין קישן. נעבן איר אויף א בּענקל עליאש.
עליאש
: גלעט איר די האָר און טרייסט זי, זעהר פאוועגט. וויין
נישט, דבורה. נו, וויין נישט. דו בּיסט דאך קיין
קינד נישט.
10 - דבורה
פארוהיגט זיך, איז עס היינט די לעצטע נאכט
אונזערע, דאס לעצטע מאל, וואס איך זעה דיך?
וְ עליאש
פארוואס דאס לעצטע מאל? איך ניי אױף
אנג, אויף יאָרן אודאי, אבּער איך װעל צוריק קומען.
יין פּלאץ איז דאָ, צוישן פאָלק, װי לאנג דאס
אָלק לעבּט דאָ. מיר װעלן זיך נאך זעהן, דבורה,
ון איך האָף, בּעסערע צייטן װעלן דעמאָלט זיין.
דבורה
דו קאנסט גלױבּן, דו קאנסט האָפן, אבּער איך...
יצט... קראנק, צעבּראכן, אהן ליבּע... פּיזע. און
דאַ ארום פאלט אלץ איבּער די הענט: אלע צע-
ויפֿן זיך, אלץ בּאהאלט זיך אין די נאָרעס, טרייסלט
ך אַפּ פון דער בּאוועגונג. זאג, וואס איז געבּליבּן
אר מיר?
/ עליאש
סאיז געבּליבּן פאר דיר צו ארבּעטן פאר דער
זאך, אין ואס דו גלױבּסט, אויפצוהאלטן אט די
79
טייטש ר נ-טטאלישיעדי 26 אי
: : ד אט א ר
;
בּאווענונג, ווען אלע צעלויפן זיך. נאר נישט קליינ-
מוטיגקייט, דבורה! אלע צעלויפן זיך, -- זי איינער
אליין א העלד אין פעלד. די רעאַקציע איז װי א
שטורעמווינט, זי רוימט אָפּ דאס צעבּראכענע און
צעפוילטע, דאס געזונטע בּלייבּט. זי פון די גע-
זונטע, זי פון די שטארקע...
ד-ורה
און דו גייסט אוועק...
עליאש
אונזערע וועגן האבּן זיך צעשיידט. דו װוייסט,
דו איינע אליין ווייסט דאס גוט, אז מיר איז שטענדיג
געווען איינג צווישן אייך. אין מיר האט גערעדט
דאס בּלוט פון דורות, לאנגע דורות פון רבּנים און
פירער פון פּאָלק, פון גאַנצן פּאָלק, דבורה. איך בּין
געווען צווישן אייך, װייל דאס האט מיר אױס-
געזעהן דאס שענסטע און דאס נוצליכסטע פארן
פאלק. איצט איז די צייט געקומען, ווען איך מוז
גיין אליין זוכן מיין אייגענעם וועג. איך װיל גיין
קיין אַמעריקע, קיין ארץ ישראל, קיין אַרגענטינע.
אומעטום, וואו דאס פאָלק זוכט א קאָפּ אַנצושפּארן,
און זעהן און בּאטראכטן מיט אייגענע אױגן און
געפינען דעם ועג.
דבורה
קוקט אױף אים פארליפט. וי דו קאנסט גלױבּן,
עליאש! ואס איז פאר דיר אנטױישוג! בּאלך
זוכסטו ווידער. און אז דו האסט מיך אויפּגעהערט
80
ר
ליב איז דא א נייע ליבּע אין דיין הארץ.
יל
אָט אזוי זענט איר אלע מאנספּארשוינען, איר ווערט
קיינטאל נישט געבּראכן. איר ווערט שטענדיג אוים
דאסניי געבּארן. מיר, פרויען, ליבּן איין מאל, גלױיבּן
איין מאל, און דערנאך -- קאפּוט, דאס לידל איז
אויסגעזונגען.
עליאש
איך וויל דיך ניט זעהן קליינמוטיג און געבּראכן
היינטיגע נאכט, און געדענק אן מיין פריינטשאפט.
דבורה |
אן דיין פריינטשאפט... מיט דערשטיקטע טרערן.
עליאַש! איך בּין קראנק... איך הוסט... איך װעל
שטארבּן... פאווויינט זיך. און דו האסט ליבּ אן
אנדערע, סאַניען האסטו ליבּ! דו, דה מיין איינציגער,
וואס דו בּיסט געװען. לענט אן די הענט אױף זיינע
אַקסלען און כליפּעט. עליאַש לאשצעט זי און גלעט איר די האָר.
עליאש
איך האבּ דיר געזאגט, דבורה, איך בּין גרייט
צו טון אלץ, וואס דו קאנסט נאר פארלאנגען פון
מיר -- אלץ! אױבּ דו פאדערסט עס, בּלייבּ איך
דא מיט דיר. נישט ויין, דבֿורה.
דבורה
וואס מיר פעלט, דאס קאן מען נישט פאדערן
און דז קאנסט עס נישט געבּן. מיר פעלט דיין
ליבּע, דיין הארץ, און דאס געהערט נישט מיר.
פארטרויט און געלאסן. זאג מיר, עליאַש, דו האסט זי
ליבּ, אלץ נאך ליבּ?
6 :
יי
יש יי ירא טיג יי יי
עליאש
שווייגט און גלעט איר די האָר.
דבורה
אויפגערעגטער. זאג מיר, ענטפער מיר...
עליאש
בּאהערש דיך, דבורה! דו ווערסט װײיבּעריש און
קליינמוטיג.
הבוהה
שטעלט זיך אוועק. איך ווער װייבּעריש -- איך בּין
עס! איך בּין א פרוי, װי אלע, אט בּין איך! איך
בּין אייפערזיכטיג, יא! און איך װיל ויסן, צי דו
האסט זי ליבּ, און װי שטארק. יא, איך בּין קליינ-
מוטיג, איך בּין נייגערינ. איך בּין א מיידל, וואס
האט ליבּ און איז אייפערזיכטיג, -- און גענוג שוין
דאס צו בּאהאלטן. פארוואס זאל איך עס בּאהאלטן?
דאס געפעלט דיר נישט? און וואס האסטו געפונען
בּיי סאָניען מער? אפשר מער כאראקטער, װוי בּיי מיר?
אפשר ווייניגער װייבּערישקייט? אפשר װיינינער
נייגעריגקייט? איר בּיסטו אַלץ מוחל...
עליאש
איך פאָר אוועק פון איר און גי אפילו נישט
אריין געזענענען זיך.
דבורה
מיט איר וועסטו זיך נישט געזעגענען, און איך
ווייס, דיין הארץ איז מיט איר. מיט מיר ווילסטו
בּלייבּן, אבּער דיין האריץ, דיין הארץ, וואו וועט זיין?
89
עליאש
דו פּייניגסט מיך, דבורה.
: דבורה
העפטיג. און סאניע פּייניגט דיך נישט? ויפיל
שלאפּלױזע נעכט האסטו געהאט פון איר? זאג!
און זי האסטו ליבּ! זי האט דיך פארן ערשטן
בּעסטן פארבּיטן, און דיין הארץ געהער איר!
עליאש
איך האבּ געהערט, זי האט דעם דענטיסט
אוועקגעשיקט. איז דאס װאָה דבורה? איך האבּ
עס געהערט אין טיין שטעטל. איבּעריגנס,. אלץ
איינס פּאר מיר. און זעה, װי ווייט איך בּין נישט
נייגעריג געווען, אז איך האבּ מיך דערמיט נישט
אינטערעסירט. איך האבּ בּאשלאסן אװועקצופאָרן,
און מיט דעם בּאשלוס האט זיך די געשיכטע פאר
מיר געענדיגט. נאר דו קאנסט מיין בּאשלוס אום-
בּייטן, אױיבּ דו וועסט עס פאדערן פון מיר.
דבורה
פאָדערן? פּאָדערן -- ליבּע?
עליאש
וועלנדיג אָפּקערן דעם פּיינליכן שמועס אויף אן אנדער טעמע.
ווייסט, דבורה, די צוויי וואכן, וואס איך בּין געווען
אין דערהיים בּיי מיין אלטן מאַטן, האבּן אױף
מיר געלאזט אזא איינדרוק! וויפיל מאָל פלענ איך
טראכטן אין דערשטיל: פּארװאָס האבּ איך זיך אפּ-
געטײילט און אפּגעזונדערט פון דעם אלטן לעבּן,
פון דער גאנצער עדה אידן, וואס לעבּט אין נױט
85 6*
-- און אין גלױבּן? פארוואס קאן איך נישט פאר-
טרעטן מיין טאטנס אָרט נאָך זיין טױט און זיין
א רב און א פירער פון דעם פאלק, װי טיין טאטע,
מיינע זיידעס און עלטער-זיידעס זיינען געווען?
-- דאס פאלק איז בּלינד? איז נאריש, אַבּער-
גלויבּיש? -- פארוואס זשע אנטלויפן פון אים?
פארוואס ניט בּלאנזשען מיט אים צואמען, האפן
מיט אים צזאמען און צוזאמען מיט אים גיין אױף
דעם אױסגעטראָטענעם װעג? -- מײן טאטע
איז שוואך און אַלט. שטעל זיך -פאָר זיין נליק,
ווען ער וואלט געקאנט קוקן אוף מיר, װי אױף
זיין טמלא מקום. ס'איז אַן עלנדקייט צו צוקוקן, װי
ער אלטער, וואס האט מיך אזוי ליבּ,. שטייט מיר
קעגנאיבּער וויים און פרעמד. איך בּין זיין קינד,
װי ער -- זיין טאטנס: אָבּער עפּים איז געשען.
און ער פארשטייט דאס נישט נענו.
דבורה.
איך פארשטיי דיך, עליאש. פּוזע. איך בּין
שטענדיג אזוי גליקליך געווען דיך צו פארשטיין,
מיטצולעבּן דיינע געדאנקען און נעפילן. זאג, איז
עס דאס לעצטע מאל, וואס מיר ריידן, דאס לעצטע
מאָל? וואו װעל איך זיך אַהינטון,. עליאש?
עליאש.
אין ארבּעט פארן פאלק װעלן מיר זיך פאר-
עסן, איך און דו.
דבורה
דו?
84
עליאש
איך האפ אויך וואס צו פארגעסן.
:7 דבורה
ווידער העפטיג. דו האסט זי ליבּ? זי? ואס
איז נישט װערט דיר אין די אױגן צו קוקן? זי,
דער פּוסטער קאָפּ מיטן פּנים פון א ליאלקע!
עליאש
מיט פארוואורף. דבורה, נישט רייד אַזױ.
דבורה
דורך טוערן. איך האבּ דיר געזאגט, איך בִּין
אייפערזיכטיג, איך בּין! פארוואס דערלױבּסטו מיר
נישט צו זיין א געוויינליך מיידל? איך בּין נישט
מער, װי א פרוי... צעויינט זיך. --- 8 געפאלענע,
-אַ געבּראכענע. ווארפט זיך אויפן בּעט און כליפּעט.
עליאש
דבורה! דבורה!.. ואס איז מיט דיר? דו
האסט עפּיס אויפן האַרץ, פארוואס דערציילסטו
נישט? איז נישט נחום אין דערמיט?
דבורה
יאָ, ער! ער לאזט מיך נישט רוהען. ער פאר-
- פאלנט מיך, און איך בּין שוואך, געבּראכן... און
איך פאל, פאל.
עליאש
וואס וויל ער פון דיר? דערצייל.
: דבורה
איך זאל מיט אים פארן קיין אויסלאנד. עו
- האָט בּאקומען פינף טויזנט רובּל פון זיין פּאָטער.
88
יי הי יה
שי יי
עליאש
נאָכדענקענדיג. וויל ער מיט דיר חתונה האבּן?
דבורה
איך ווייס, וואס ער וויל?
עליאש
האָט ער דיך בּאליידיגט מיט עפּיס? האָט
ער זיך וואס עס איז דערלױבּט?
דבורה
ניין, ניין עליאש. ער איז א גאנץ אינטעלי-
גענטער מענש, אָבּער איך שרעק זיך פאר אים.
איך ווייס נישט, אבּער איך האבּ דאס געפיל, אז
איך פאל אין אן אָפּגרונד. ער איז מיר פרעמד, דער
מענש. ער דערציילט פון דער שווייץ און מאָלט
מיר אוים גליקן, וואו מיר װעלן זיין, וואס מיר
וועלן זעהן, און ער שפּינט און שפּינט א נעץ ארום
מיר, איך װעל דעם נסיון ניט בּיישטיין. איך האבּ
קיין אָנשפּאַר נישט מער. ס'איז סיר גאָרנישט
געבּליבּן. דו פאָרסט אוועק, די בּאוועגונג איז טוט,
איך בּין אָרים, שוואך, געבּראָכן...
עליאש
ווילסטו גיין מיט אים?
דבורה
איך האבּ אויפגעהערט צו װעלן. אױבּ איך וויל
עפּיס. איז עס אז דער טױט זאל קומען ואס
גיכער. פארהוסט זיך. די שווייץ קאן מיך נאך אמאָל
געזונט מאכן, און ואס װעל איך טון אין אזא
לאנגען פּוסטן לעבּן? -- ,
86
יק עליאש
- = איך האבּ נישט געוואוסט, דבורה, אז דו בּיסט
אזוי. פארצווייפלט. און איך װויל דיר העלפן, מיר
מחן די זאך בּאטראכטן. .
הבורה
לענט זיך אן צו אים אויפן אקסל און גלעט אים די האָר.
איך ווייס. עליאַש, דו בּיסט א גוטער, דו בּיסט
גרייט פאר מיר אלץ צו טו; אבּער דו בּיסט
געבּוירן צו עפּיס בּעסערם, וי ליבּ צו האבּן אן
ארימעץ שניידערקע, א בּונדיסטקע. פּאָה פאַר
מיין לעבּן, פּאָר! צערטליך. איך װעל דיר ניט שטיין
אין װעג מיט מיין נארישער ליבּע. װעסט מיך
געדענקען, עליאש?
מען קלאפּט אין מיר.
עליאש
עס קאן אלץ נאך גוט װערן.
נחום קומט אריין.
נחום
דערלאנגט די האנט דבורהן,. דערנאך עליאשן. עליאש?
ווען זענט איר געקומען ? היינט? מיין שוועסטער
זוכט אייך.
עליאש
פּאַניע זוכט מיך? איך פּאַר מאַרגן אָפּ קיין
אויסלאנד, ניט איר אָפּ א גרוס פון מיר.
א נחום
| { איר װעט זיך מיט איר נישט געזעגענען? איך
מיין, זי וועט נאך היינט בּיינאכט דא זיין. דבורה,
איר האט היינט געזעהן סאָניען?
87
דבורה
יא. זי האט זיך נאָכגעפרענט, ווען עליאַש קומט,
און איך האבּ איר געזאנט, אז היינט. וואס מאכט
זי? זעצט זיך, נחום. דערלאנגט אים א שטול נען טיש.
אזוי װוי ס'זיינען נאר צוויי בּענקלאך אין שטופ, נעמט זי צורוקן
דעם טיש צום בּעט, עס זאָל זיין פּלאץ פאר אלעמען. ווארט,
איך װעל צורוקן דעם טיש. סאיז בּיי מיר היינט
אזא אומארדענונג.
נחום
איך בּין נישט קיין גרויסער אָנהענגער פון
אָרדענונג. לאזט, איך װעל שוין צורוקן דעם טיש.
טוט עס. עליאַש העלפט אים. אלע זעצן זיך. וואס סאָניע
מאכט? פרייליך און דרייסט. ס'זיינען אפילו נישט מיינע
זאכן, נאר איך װיל מיר דערלױבּן צו זאגן, -- קוקט
אויף עליאשן -- אז אין איר איז פאר די לעצטע צוויי
װאָכן, וואס איר זענט נישט דא געווען, פאָרגעקומען
א גרויסע ענדערונג.
דבורה
נייגעריג. אזוי ? דערציילט.
נחום
זי איז פארליבּט. איר װעט מיר דערלױבּן צו
זאָגן, עליאש, -- זי בּענקט נאך אייך.
עליאַש
זעהר אָנגעשטרענגט און מיט ניטמאסקירטן פאַרדראָס.
איך האבּ נישט ליבּ, מען זאל מיר אָנטראגן מעשיות,
און איך ווייס נישט, צוליבּ וואס איר דערציילט
8
מיר דאס
דאס איבּערצוגעבּן?
0 דבורה
יוואס בּיסטו בּייז, עליאש? ער מיינט נישט
קיין שלעכטס.
/ נחום
!= שלעכטס?. בּנאמנות, איך האבּ א קלער געגעבּן,
צי וואלט נישט געווען קיין יושר, מיר זאָלן אלע
פיה, מיר דריי און סאָניע, אָט אזױ, װי מיר
שטייען און גייען, ארױספאָרן קיין אויסלאנד. קלאפּט
זוך אויף דער פּוים-טאַש. געלט איז דא, פינף טױיזנט
רובּל,. :
עליאש
הױיבּט זך אויה, שפּאצירט איבּערן צימער און ברומט אונטער
א חסידיש ניגונדל.
נחום
צו דבורהן שטיל, איך האבּ אים עפִּיס בּאליידיגט?
דבורה
איך ווייס נישט. איר האט עס אים נישט גע-
ידארפט צו זאגן.
נחום
הויך צו עליאשן. = אוית מיין ערליך װאָרט, איך
האבּ קיין בּייז נישט געמיינט. אנטשולדיגט מיה,
וואס איך האבּ מיר דערלױבּט.
אי עליאש
גוט. איך האבּ נישט צו אייך. שמייכלט. איך
פּיין דערמיט נישט צו זאנן, אז ואס איר האט
ס.. האט אייך איער שוועסטער געבּעטן
טעשט יי יי טי :1 4 }/
דערציילט, אינטערעסירט מיך נישט. פארקערט
אפשר, נאר דער טאָן אייערער שאָקירט. א בּיסעלע
מער בּאשיידן. עס גייט אלץ בּיי אייך אזוי גלאטיג,
װי אויף א גליטש בּארג-אראָפּ. אייערע זאכן, פרעמדע
זאכן, געלט, שוועסטער, פארליבּט, אויסלאנד, בּענקט.
איר זענט, קענטיג, אין זעהר א גוטער שטימונג?
נחום
איר האם געטראפן, איך פיל מיך איצט פריי,
עליאש
צוליבּ דעם געלט, וואס בּיי אייך אין בּוזים-טאש?
נחום
געלט גיט פרייהייט. איך בּין אן אפענער מענש,
איך האבּ ליבּ צו זאגן דעם אמת.
עליאש
דעם אמת זאגן מאכט ניט אויס, נאר אָפן זענט
איר שוין צופיל אפן. א קרעטשמע איז אָפן פאר
אלע, א הארץ דארף זיין אָפן נאר פאר פריינט.
נחום
שטעלט זיך אויף. איך בּעט אייך גאנץ ערנסט אום
אנטשולדינונג. איך האבּ געמיינט, מיר זיינען
בּאפריינדעט.
דבורה
קום אחעה, עליאַש;, און זעץ דיך. קריגט אייך
נישט. קום אהער און גיט אייך די הענט. עליאש
און נחום, ביידע צעגערן. נה קום, עליאש! נחום,
90
א וצ 1 יא
אייער האנם! נעמט זיין האנט. נו, מאכט שלום.
זיי געבן זיך די הענט. עליאש שמייכלט.
עליאש :
איך האבּ נישט צו אייך, נחום. איך האבּ אייך
קוינמאל נישט געהאלטן פאר א שלעכטן מענשן.
פארקערט, איך האלט, אז אין תוך גענומען זענט
איר בּעסער, װי איר אליין רעדט פון אייך.
: דבורה
און איך מיין אויך אזוי.
נחום
נו אז איר בּיידע מיינט, מיין איך אויך. איך
בּין אױפגעצויגן אין א הויז פון אן אויפגעקומענעם
גביה, וואס איז אליין נישט פרום און פירט א פּרום
לעבּן, האבּ איך מיך דעריבּער פון מיין קינדהייט
אָן אויסגעלערנט צו לאכן פון הייליגקייטן. עליאש
איז אױפּגעצױגן אין א פרום הוז, בּיי א טאַטן
ארב, איז ער אידעאליסטיש געשטימט. סאיז נישט
מיין שולד און נישט זיין פארדינסט. אָט אזוי זיינען
מיר; ניט אמת, עליאש?
עליאש
ס'איז אפשר אמת, נאר ווען איר רעדט, הויבּ
איך אן פיינט צו קריגן דעם אמת אליין.
| דבורה
* דו בּיסט היינט בּייז; עליאש, נאר דו קריגסט זיך.
נחום
אַ! מיר קריגן זיך נישט, מיר פארשטייען זיך
נאה, װי צוויי גנבים פון איין בּאנדע.
1
דבורה
איך װעל נישט מער, עליאש. לאָמיר לוסטיג
זיין היינט בּיינאכט, אָנשכורן זיך, יאָ?
ספאָניעץ קומט אריין. אירע אױגן פינקלען, און עס איז
קענטיג אויף איר די איפעראשנדע פרייד, וואס זי האט גע-
טראפן עליאשן.
סאָניע
גיש אים די האנט. גוטן אָװנט, עליאש. איך האבּ
אייך געפּאקט. דואָט אים מיטן פינגער פון דער לינקער
האנט, די רעכטע האלטנדיג אין זיינע. פון מייןן האנט
דרייט מען זיך נישט אזוי גיך ארויס. איר האט
געוואלט אנטלויפן, שעמט זיך... גוטן אָװונט, דבורה,
וואס מאכסטו?
דבכבורה
אָט װי דו זעהסט, עליאש פארלאזט אונו...
סאַניע
האלטנדיג אלץ איר האנט אין עליאשם, צו אים. ס'אין
װאָר?
עליאש
איר אריינקומען האט אויף אים אויך געמאכט א שטארקן
אייגדרוק. זעץ דיך, סאָניע, מיר װעלן בּאלד האבּן
שאַמפּאַניער.
סאַניע
שאַמפּאַניער? דערויף בּין איך גראד א בּעלן.
וואו איז ער?
דבורה
נחום װעט בּאלד אריינבּריינגען.
04
:/ סאַניע
אזוי? נחום איז דאָ? וואו זענט איר געווען
או ביסטו געווען,. עליאש?
עליאש
- אין דערהיים, בּיי מיין אלטן מאמן.
שי סאַָניע
פארטרויט. דו האסט ליבּ דיינע עלטערן?
עליאש
זעהר.
' סאָניע
איז דיין טאטע אויך אזא שיינער, װי דו?
עליאש
צי ער איז א שיינער, ווייס איך נישט, נאר ער
נפּעלט מיר.
סאָניע
ער האט אודאי א ווייסע לאנגע בּאָרד, גרויסע
אָהע בּרעמען... פּאות אויך?
עליאש
פּאוֹת אויך. און א ריין געויסן, און א גרויסן
זבּן און ליבּע צום פאלק -- אויך.
סאַניע
און דיַן מאטע?
עליאש
- זי לעבּט נישט מער..
סאַניע
איך מיין,. וואס איז זי געווען?
עליאש 0
א הארציגע, גוטע און פרומע אידענע, א פערטל.
- שעה פארן טױט האט זי מיין נאמען דערמאנט.
סאַניע
ווייסט, צוליבּ וואס איך פרענ דאס? ווייל איך
מיינע עלטערן האפ נישט ליבּ.
נחום קומט אריין, די הענט אין די טאשן, פול מיט
פלעשער און פּעקלאך צום עסן. לאָדעװעט דאס אלץ אויפן טיש.
דבורה |
פאטראכט א פלעשל. אָט דאס איז דער שאט.-
פּאַניער? סאָניע, ווילסט זיך היינט אנשכורן מיט
מיר?
סאַניע
אז עליאש װעט טרינקען, טרינק איך אויך.
עליאש
אלע, אלע װעלן מיר היינט' טרינקען, סאניע.
מיר זיינען אלע נישט מער, װי שוואכע מענשן,
און זאל דער ויין אונז קרעפטיגן אדער מאכן
פארגעסן.
נחום
פּאַקט אלץ אויס. און אָט זיינען גלעזלאך אויך.
איך האבּ גארנישט פארגעסן. פאָרן מיר אלע צו-
זאמען, עליאש? סאניע? -- גיסט אָן דעם וויין.
סאָניע
צו עליאשן קאָקעטיש. --- האסט געוואלט אנטלויפן
פו מיך? /
6
| נחום
נאר נישט פילאזאפירן! געטרונקען זאל ווערן.
לחיים!
דבורה :
זעה נאר, עס שוימט דאך אקוראט װי סאָדע-
וואסער.
עליאש
פּאר וואס טרינקען מיה סאניע?
סאָניע
פאר וואס דו ווילסט.
דבורה
לויפט צו. טרינקען! טרינקען! און גארנישט ריידן.
שרינקט אוים איר גלאָז און פארהוסט זיך. או! שטארק!
נאך איינס. אלע טרינקען צו פּיסליך. נחום גיפט אָן דבורהן
נאך א גלאָז.
עליאש
סאיז דיר נישט געזונט, דבורה, צו טרינקען צופיל.
דבורה
נישט נעזונט? נאר דו איינער! ס'איז געזונט
ס'וועט מיך אזוי צענעמען. צעטראגן דאס הארץ
און די לונגען. קום, סאניע, ווילסט זיך צעקושן מיט
מיר? עליאש! היים איר, זי זאל זיך צעקושן מיט
מיר. עליאש װינקט סאניען, און זי צעקושן זיך. בּיסט א
גוט מיידל, סאניע, דו פאלנסט... און איצט צעקושט
איר אייך, דו און עליאש, פאר מיר אין די אױגן.
סאניע און עליאש קוקן זיך אָן און שמייכלען,. טרינקען אויס זייער
וויין און גריסן מיט די גלעזלאך.
: : ף 57
דבורה
נ נו? איך היים איר זאלט זיך צעקושן. /
צרינקט אויס איר גלעזל מיט איין זופּ און שרייפ: איך היים!
וועט איר מיך פאלגן, צי ניין?!... ואס איז דער
מער מיט אייך ?! זי פירט זי צוזאמען און זי צעקושן זיך.
נהום
און וואו בּין איך, דבורה? אָן בּעסטן קונד
פארגעסן.
דבורה
פאלט האלב-שכור אויף זיינע אַקסלען. דו? דו װוילסט
אויך א קוש? דו װילסט? הױבט אױף דעם קאפ א
קוקט אים אין די אויגן אריין. וואַרט אבּיסל!
סאָניע
איצט װעל איך קאָמאנדעװוען. צעקושט אייך!
דבורה
דו קאָמאנדעװען? ניין! איך מענ קאמאנדעווען,
און מיך מזן אלע פאַלנן, אבּער דו -- װי קוטסטו
צו מיין ראָלע? האַ? -- דו בּיסט אויך קראנק?
ריין נעליבּטער האט אויך ליבּ אן אנדערע? דײַן
פּאווענונג, וואס דו האסט אװעקנענעבּן דיין לעבן
דערויף, שטארבּט אויך אָפּ? הא? זי -- קאָמאַנ-
דעווען?... איך -- מענ!...
נחום
בּראװאָ, דבורה, בּראַוואָ! פּאָרסט מיט מיר?
דבורה
בּיסט אזוי אומגעריכטערהייט נעווארן מיט מיר
אויף דו... גוט, איך פּאָר. דו װילסט, איך זאל זיין
98
א ר יש יינ א יי עריא ריא א
אשי ויי ריש זי יי אס 6 ױ
אי * : 4 2
- = דיין געליבּטע? דו וילסט? צעלאכט זיך. באַ, כא,
כא, כא, עליאש! ער װיל מיך האבּן פאר א גע-
ליבּטע. צו נחומען. דו ווילסט?
נחום
צי איך װיל?
"זדבורה
טאָ טרינק זשע, טרינק, נאַר! זי גיסט אים אָן, און
ער טרינקט און ווינקט איר צן.
עליאַש
שטיל צו סאניען אין א זייט. איך האב שטענדיג
גענלױבּט, אז אין דיין הארץ שלומערט עפּיס
בּעסערס. איצט איז עס וואך געווארן.
סאַניע
פיעסטנדיג. אבּער דו האסט מיך נישט ליבּ...
עליאש |
ווייסטה, װי איך האבּ געליטן, ויפּיל נעכט איך
בּין נישט געשלאפן צוליבּ דיר? און וואס האט
געזאלט זיין מיין רייזע קיין אויסלאנד? איך האבּ
געוואלט אנטלויפן פון מיין אומגליק.
סאָניע
ווילסט נאך אנטלויפן?
עליאַש
מיט צערטליכן פארוואורף. סאניע! נעמט איר האנט און
קושטזו. וי שיין דו בּיסט! דו בּיסט געווען מיין
= אומגלוק, איצט זאלסטו זיין מיין גליק.
א וֹ
ה = .ר וט
2 44 פֶ
דאשט טיא א טע
יו ו טשער א
'
סאַניע
און דו װעסט מיך ליבּ האבן, שטארק ליב
האבּן, ווען איך װעל זיין דיינע... און ױ מאכט א
פאוועגונג, װי זי וואלט אים וועלן ווייזן איר גראציעזן קערפּער-
עליאש
אין פארלעגנהייט. דיינער... מיינער...
דבורה, וואס האט זי א קורצע װיילע באטראכט מיט
שכורע פליקן, לויפט צו זיי צו.
דבורה
שוין אזוי פריה זיך צערטלען -- איר װועט נאך
צייט האבּן. כאַפּט עליאשן פאר דער האנט און שלעפּט אים.
ע! קום אהער, מיין חתן, מיין בּאשערטעה, מיין
גליק! הא? װי קומסטו צו איר? זי איז דיר א
פרעמדע, -- א בּורזשויקע! צעלאכט זיף. כאַ ;כא /כא!
האבּ נישט מורא, סאניע. איך װעל אים בּיי דיר
ניט צונעמען. ואס קאן איך אים געבּן? אן
ארימע שניידערקע, א צעבּראכענע און אנטוישטע!
איך װעל אים קאנען געבּן נאר אומגליק. צו עליאשן.
ווילסט זיין גליקליך? ווילסט? זאנ! װעסטו מיר
כאטש דערציילן, װי פילט מען דאס, װען מאיז
גליקליך? דו וועסט מיר דערציילן. װי איר רעדט
צוזאמען און שמועסט א -- כא. כא, כאַ. --
שרייענדיג. --- און איר קושט אייך! כאַ, כא!
נחום
דבורה! מיר איז לאנגווייליג. נעמט זי פאר רער
האנט. קום, וועלן מיר טרינקען.
100
עליאש
אלע זאלן מיר היינט טרינקען, ווייל עס איז א
נאכט פון פארגעסנהייט. גיסט אָן די גלעזער און
לאָמיר זינגען לידער. מען גיסט אָן און מען טרינקט.
נחום
אָ, איר זענט אויפן ריכטיגן וועג,. עליאש: וויין
ווייבּ און געזאנג!
עליאש :
ס'איז א נאכט פון פארגעסנחייט. דער בּוים
האט פארגיפטעטע ווארצלען, אבּער די עפּל זיינען
זיס. נעמט ארום סאניען און קושט ליידנשאפטלין. דבורה,
גיבּ מיר דיין האנט... דו דערקענסט מיך? ואס
איז דאס געווארן פון אונז?
סאָניע
נחום, הערסט? אונזער בּוים האט פארגיפטעטע
װאָרצלען!
נחום
דערלאנגט די האנט עליאשן. בּראַװאָ, עליאש! דאס
ריכטיגע ווארט געזאגט. פארגיפטעט איז געווען
אונזער אנהױבּ, סאניע, און קיין זאך װועט אונז ניט
העלפן... דבורה, דבורה, קום אהער! צעקוש זיך
מיט מיר, איך בּין א פּאָדלע יונג, וי דו קוקסט
מיך אָן, אבּער איך האבּ ליב דיין ריינקייט און דיין
ערליכקייט.
דבורה
מיד,. װייבּעריש- שוואך. צעקושט זיך מיט אים. וואס
- = ווילסטו מאכן מיט מיר, נחום? איך בּין אזא ארימע...
101
ט נישט מעה. 3
אזא פארלאזטע... און האבּ קיין,
צו עבן...
און האבּ נישט, פאר וואס
נחום
איך יל דיך ליבּ האבּן, דבורה, אין אמתן ליבּ
האבּן נישט װי א פארדארבּענער ציניקער, נאר װי
א רעכטער מענש. און אױבּ איך וואלט געהאט א
גאט, גלויבּ מיה, איך זואלְט איצט געפאלן אויף די
קני און געבּעטן, ער זאל מיר העלפן דיך ליבּ צן
האבּן.
סאָניע
עליאש, וואו זיינען די לידער?
עליאש
נו העלפט! זינגט:
ת
שיקט דער האַר א פּױערל אין אלד אריין,
ער אל די בּארעלאך רייסן; --
פּױערל זויל נישסט ח בּארעלאך ריים
בארעלאך ווילן נישט פאלן..
בארעלאך ווילן נישט פאלן...
פן,
עליאש
האקט אָפּ. קיינער יל נישט העלפן?
דבורה
איך, איך... זינגט. בארעלאך רייסן, בּארעלאך
רייסן... האקט אפּ. ניין! זאל סאניע זינגען טיט אי
איצט זאל זי זינגען.
סאַניע
העלפט אונטער: בּארעלאך רייסן...
102
6 עליאש :
= דו זיננסט פאלש. א פאלשן טאָ, ניט אזוי...
2 דבורה
!א פּאלשן טאַן -- זעה, עליאש, זי קאן נישט
- זינגען, זי קאן נישט!
0 עליאש
אוב נישט זינגען, טאָ זאלן מיר טרינקען.
| נחום
טרינקען, טרינקען! דבורה! נאך איין מאל צעקוש
זיך טיט מיר.
יט
א דבורה
{ = ניין, ניין! נישט קושן, װאַרט, נחום, װאַרט!
איך װעל מיך צוערשט אויסלערנען זיין א ליובּאָװו-
ניצע און טיילן קושן. װאַרט, זאג איך דיה דו
- װעסט זעהן, דו וועסט מאכן פון מיר א ליים..,
- = פאר דער צייט לענט סא ניע אָן איר קאפּ אויף עליאשס פרוסט,
װעלכּער זיצט אויפן בּעט. זי האלט פיידע הענט ארומגעוויקלט
ארום זיין האלז. אלע זיינען שכור.
א נחום
פאלט אקטיאָריש אויף די קני פאר דבורהן און קושט איר
- האנט. זיי מיין מיידל, דבורה! גיי מיט מיר, איך
- װעל דיך פירן אױף די שווייצער בּערג,. אויף די
פּאריזער בּולװאַרן. דו בּיסט נאך יוג צו ליבּן
- און האסט נאך נארנישט געלעבּט. -- דבורה!
- נישט ווארף מיך אוועק און נישט פאראכט מיך.
מיט א צינישן געלעכטער. פאראכטן קאן איך מיך אליין.
: פיי דער סצענע עפנט זיך די טיר האסטיג, און ג דליה קומט
108
0
ר
אריין. א שרעקליכע איבּערראשונג, סאניע שפרינגט אױף.
נחום הױבּט זיך אױף, װישט מיט א האנט די האר פון קאפּ.
עליאש און דבורה קוקן זיך אֶן.
גדליה
בּלייבּט צוערשט שטיין א פּאָר סעקונדן און פאטראכט,
וואס ארום אים טוט זיך. אָט אזוי האט מען זיך דאס
צעהולעװעט פאר מיין געלט! גײט צו צום טיש.
שאַמפּאַניער גיסט זיך דאָ, װי ואסער! עי דו
כּנ'אָק מיינער, -- כאפט נחומען פאר א לאץ. -- דערויף
האסטו דאס בּאדארפט האבּן פינף טױזנט רובּל?
דערויף 17 שאקלט אים מיט וילדער רציחה. הולטאיעווען
דארפּסטו פאר מיין געלט, מיט מױדן טרינקען
שאַטפּאַניער!
נחום
שטאמלט. מיר האבּן זיך געזעגנט.
גדליה
צו סאניען. און וואס טוט זי דאָ, די חצופה? די
גאנצע שטאָט קלינגט דאך מיט אייך און מיט די
קוישן שאַמפּאַניער; מען איז דאך מיר געקומען
אהיים אנזאָגן, אז דאָ טוען זיך אָפּ מעשים. סיט
מױדדן האט ער זיך צעהוליעט פאר טיין געלט!
קוקט אויף דבורהן. מיםט א נפקה..
עליאש
וואס איז די גאנצע צייט געזעסן אפּווארטנדיג, שפּרינגט
אויף, גייט צו צו גדליהן. האלטס מױל! ואס זיינען
דאס פאר א וװוערטער? דבבורה צעכליפּעט זיך פיטער.
104
7 נדליה
קוקט אים נאר אן! ואס איז דאס פאר א
חולטיי, מיין בּנאָקס חבר!
עליאש
איר זאלט די מינוט שווייגן! אױבּ נישט, פיר
איך אייך ארויס פון שטובּ, איר הערט?
גדליה
דו שייגעץ איינער! װער בּיסטו אזױנער?
פּיאַקעס! מען לויפט זיך שמדן, און מען נאַרט אויס
געלט און מען זויפּט, און מען פארפירט אידישע
טעכטער.
עליאש
מייז. איר זאלט שווייגן, די מינוט! ווייל איך נעם
אייך פארן קארק... מאכט א פאועגונג, װי ער ואלט
געוואלט דאס טון.
גדליה
וועמען? װעמען? מיך? א איד מיט א בּאָרך
וועסטו פּרובן ארויסווארפן?
עליאש
בּאהערשט זיך. איר זענט א איד מיט א בּאָרך,
און איך שאנעווע אייך, אבּער דערוועגט זיך נישט
מער צו ריידן אזוינע ווערטער.
גדליה
וואס האבּ איך דען געזאגט אזינס? האַ?
שרייט. דאס געלט גי אפּ, איר חברה בּאנדיטן, גיט
אפּ דאס געלט! לױפט צו צו סאניען. קום אהער, דו
105
חי 1
1
חצופה איינעץ, וואס טוסטו דאָ? זאנ מיה, ואם 6
: טוסטו דאָ? פרענ איך דיך.
סאַניע
ווייגט. איך ווייס נישט, טאטעשי, נחום האט
יך גערופן... פאר דער צייט איז עליאש צוגעגאנגען צו
דבורהן, וואס האט געכליכּעט, דעם פּנים צו דער וואנט. און
האט זי געפּרובט צו בארוהיגן.
עליאש
שמעלט זיך אנטקעגן דעם אלטן. הערט אױס. איר
אִיד מיט דער בּאָרד, וואס איך װעל אייך זאנן:
זי, אייער טאכטער סאניע, נאַרט אייך אָפּ. נישט
נחום האט זי אהער אריינגעפירט, זי איז אליין
געקומען. צו סאניען. נישט שיין,. סאניע, צו זיין אזוי
קליינמוטיג. זי איז געקומען צו מיר, זי האט מיך ליבּ.
גדליה
וואס רעדט ער? דיך האט זי ליבּ? סאָניע, וואס
שוויינסטו?
סאַניע
ווייך און שטיל. ס'איז װאָר,. טאטעשי.
נדליה
וואס? וואס? ווארט, איך װעל דיר נעבּן. קום
אהיים, אהיים קום!
עליאש
גייט, גייט ניכער! נייט אלע! גייט צו צו דבורהן.
דבורה! זאג, וואס איז דאס נעווארן פון אונז? װי
אזוי איז דאס געשען?
106
6
נעמט גיכער אייער טאכטער און אייער זון און
יע האט זיין געלט נישט גערירט.
: גדליה
בו נחומען. האסט דאס געלט?
5 נחום
: ר האבּ. וואס איז?
4 נדליה
וומט אהיים. נחום טוט אָן דעם הוט. גרייט צו גיין.
גייט צו צו עליאשן.
: - סאָניע
יס עליאש, פארצייה, מיר װעלן זיך זעהן
: עליאש
פאר אוועק מארגן. צופיל האט זיך אָנגע-
1 אין הארצן. סאָניע פארן ארויסגיין פארגנבעט זיך
| און גיט אים א קוש. נחום דערלאנגט די האנט
6 א
00 גדליה
וסט זיך שוין גענוג אָפּגעפרײט מיט זיי, .
! גענוג! ווער איז זי דאם,--וייזש אוף דבורהן-= .
0 גל יע מױיד? עליאַש שפּרינגט אױף, לויפט
עליאש
איר זענט ניט װערט מיט דעם מיידל צו ריידן
א ווארט, איר הערט?1 די מינוט זאלט איר בּעמן
אנטשולדיגונג בּיי איר. איר װעט קיין לעבּעדינער
נישט ארויסניין פון דאנען, אױבּ איר װעט עס ניט
טון. איר הערט, וואס איך זאג אייך? אנטשולדיגונג
זאלט איר בּעמן.
נדליה
דערשראקן פון דעם איפערגאנג, װוערט פלאס. גװאַלד!
וואס װויל ער פון מיר? װיל גיין.
עליאַש
שטעלט זיך בּיי דער טיו. איר װועט נישט גיין, בּיז
איר װעט נישט בּעטן אנטשולדיגונג.
גדליה
וואס? וואס? וואס זאל איך טון?
עליאַש
אנטשולדיגונג זאלט איר בּעטן,
גדליה
וואס װויל ער פון מיר, נחום?
נחום
דו זאלסט בּעטן פיי דעם מיידל, זי זאל דיר
מוחל זיין, וואס דו האסט זי אָנגערופן מיט אזוינע
נעמען.
גדליה
פארוהיגט, שמייכלט, אזוי'? אנטשולדיגן? אדרבּא,
מיטן גרעסטן פארגעניגן... זי מיר מוחל, זייט מיר
108
חטאתי, עוית פּשעתי... אױף /
וי זי איך בּין א איד, איך האבּ גארנישט -
עליאַש
ער ציניקער! גייט, גיים! ער לאזט פריו די טיר.
גייען ארויס, צעכליפּעט זיך דבורה הויך אויפן קול,
עליאש
פאָרהאַנג
פערטער אכט,
עס איז דערזעלבער צימער, וואס אין ערשטן אקט, אבּער איג-
גאנצן אומגעבּיטן. אנשטאט דעם הייזליכן אלטמאָדישן שטייגער,
געמישט מיט געשמאקלויזן פּוץ, טראגט איצט דער צימער דעם
כאראקטער פון אן איינגעארדענטן ביורא מיט א גרויסן שרייב-
טיש, אָהן בּאפּוצונגען. אלץ איז פּראקטיש, ניי. אויף דער וואנט
איז צו זעהן א פארטרעט פון דבורהן.
א גרופּע פאפריק-מיידלאך באקומען אויסגעצאלט שכירות. ס'איז
א זומערדיגער פארנאכט. צװישן די פאפריק-מיידלאך איז שרה,
א מײידל פון א יאר 17, א קליינע, שיינע פרונעטין, מים
פּרום-אידישע אויגן. ווען דער פאָרהאנג גייט אוף, זיצט נחום
ביים טיש און צאלט אויס לױט די ביכלאך. די רייה אי אנ-
געקומען צו שרה, הינטער איר זיינען נאך צוויי.
ג
נחום
װוי איז אייער נאָמען? נעמט דאס ביכל און לייענט.
| שרה -הינשטייון ? און וויפיל נעמט איר?
שרה
עס שטייט געשריבּן.
נחום
מישט אין פיכל. 2 רובּל 75, -- אָט אזוי וויינינ?
| צאטראכש זי לויש זיין שטייגער: ליבּליך-ציניש. אָט זעצט
- אייך צו און װאַרט, בּיז איך װועל זי אָפּפאַרטיגן.
- = די צוויי מיידלאַך, וואס ווארטן, ווינקען זיך איבּער איינע
- מיט דער צווייטער. שרה זעצט זיך אומאַנטשלאָסן, און ס'איז
- קענטיג, אז זי שרעקט זיך און איז דערפיי געשמייכלט.
| גחום פארטיגט דערווייל אָפּ די צוויי מיידלאך. זיי איילן זיך
- נישט ארויסצוגיין, און נחום קוקט זיי אן שטרענג. זיי גייען
צולעצט ארויס.
וע נחום
קודם כל, זי ניט דערשראָקן -- נעמט איר האנט --
און האבּ נישט קיין מורא פאר מיר. האסט מורא
: טפָא יי
א שרה
| פארװאָס זאל איך עפּיס מורא האבּן?
נחום
| האסטו זיך נאכאטאָל איבּערגעלעגט? נעמט ארויס
יש רובּל און דערלאנגט איו. אָט דאס גיבּ איך דיה
113
יי
שיט ,
ישי יי שי
היה יו : ר וְ
ט 1 טאש א
דו זאלסט מאכן א קליידל. שרה נעמט נישט דאס געלט.
ווילסט נישט נעמען פון מיר?
שרה
פארװאָס זאל איך עפּיס נישט װעלן נעמען?
נעמט עס.
נחום
און איצט קום אהער -- נעמט זי נאָכאַמאָל פארן
האנט --- און זעץ זיך נעהענטער צו מיר.
שרה
איך קאָן דאָ אויפן בּענקל אויך זיצן.
נחום
אַ! דו בּיסט דאָך נאָר א:נארעלע.
שרה |
שמייבלט נאַאיוו-קלוג. איך בּין שוין גראָד א קלונע.
נחום :
וי אלט בּיסטו, שרה?
שרה
7 יאָר בּין איך אלט.
נחום
פארװאָס זשע בּיסטו אזא איינגעשפּארטע?
זעהסט, די אלע מיידלאך, וואס ארבּעמן בּיי מיר
אין פאבּריק, זיינען גליקליך, אז איך װויל נאר מיט
זי ריידן... און מיט דיר, מיין קינד, זעהסטו, בִּין
איך גאנץ ערנסט. דו געפעלסט מיר.
שרה
שמייכלענדיג, זי האט זיך דורך דער אִייט פארוהיגט.
איך לאז דען נישט ריידן צו מיר?
114
טו דאך גאר א קלוגע. גלעט איר די אָי. דו
לסט מיר, שרה. מיט דיינע חברטעס האבּ
נישט געהאט אזוי פיל מיה. זאָג, קאנסטו
און שרייבּן?
גדליה קומט אריין מיט א גמרא אין דער האנט, ער האט
דורך די דריי יאָר פיל געעלטערט, איז אָפּגעלאָזן, און וי מען
2 גדליה
- איך האבּ דיר געוואלט ווייזן עפּיס א שטארקן
אי נחום
שמייכלט. איך זיץ דאך אין בּלויזן קאָפּ. טאטע.
8 גדליה
טו אָן דעם קאפּעליוש דיינעם. פרייליך און ליבּליך.
דו האסט דאך א גוטן קאָפּ און דו געדענקסט
לאך עפּיס לערנען, וואס שאדט דיר, אז דו וועסט
ענקען לערנען? ס'איז דאָך א שכלדיגע זאך.
זעהט שרהן. ווער איז?
00 נחום
ע, גאַרנישט, א מיידל פון פאבּריק.
6 0 נדליה
א מיידל פון פּאבֿריק איז דאך נישט גארנישט.
אע נחום
טיל צו שרהן. איך על דיך טרעפן אין א שעה
ין סאָד, בּיים רינעלע.
5
שא אי אע אשי" ,6 דוע א יי
א אע אק ריש
שרה
! א גוטע נאכט. גײַט ארויס.
גדליה
א גוטע נאבט, א גוטע נאכט... קוק אריין דאָ,
נחום, וואס קאן עס דיר שאדן! מילא, יא פרום'
נישט פרום, אבּער לערנען איז דאך עפּיס א שכל-
דיגע זאך. איי, וואס ווייסטו? נחום טוט אָן זיין קאפּעליוש.
מיט א גמרא-ניגון פון דער גמרא ארויס. קונם, קונם... איז
אַלץ מנדר... היינט, אז ס'איז א נדר, איז עֶר חייב
מלקות -- פארשטייסט?
נחום
שמייכלענדיג. בּנאמנות, טאטע, איך וואלט דיר גע-
וואלט צוליבּ טון, נאר עס קריכט מיר נישט אין קאפּ.
גדליה
מילאָ, איז נישט. איך האבּ געמיינט, אז דו
בּיסט שוין געווארן א מענש און פירסט די גע-
שעפטן, װי עס געהערט צו זיין, -- פארװאָס דאס
נישט קאנען לערנען אויך? ער זעצט זיך. און אפשר
וואלסטו שוין נאר חתונה געהאט אויך? איך וואלט.
דיך חתונה געמאכט און סאָניען, וואלט מיר אראָפּ
א זאָרג פון קאָפּ. ווייסטו, וואס איך וואלט געטאָן?
אנ טרעף, האסט דאך עפּיס א נוטן קאָפּ...
נחום
קלערט. וואלסט גענומען שטעלן א נייעם מויער.
גדליה
רייצט זיך מיט אים. ע! זעהסטו, האסט נישט גע-
16
- טראפן, אבּער לגמרי נישט. איך וואלט גענומען די
מאמען און עמאַן און געפארן קיין ארץ ישראל.
: נהום
איבערראשט. גאר אזוי!
' נדליה
איך װעל דיר זאגן... עס איז דאך שוין א מעשה
פון דריי יאָה, װי איך האבּ געהאט מיט דיר צו
טון, איך מיין... דו ווייסט שוין, ווען דו בּיסט גע-
פארן קיין קיעוו. גייט עס מיר ניט ארזיס פון קאָפּ
וואס דו האסט געזאנט דעמאלט--גערענקסט?
: נחום
וואס? איך קאן מיך נישט דערמאנען.
גדליה
אז איך בּין נישט פרום; האבּ גאר קיין חייליגע
זאך נישט. מיינסט, חלילה, טאקע איך בִּין אן
אפּיקורס? האסטו א טעות! נאר גלאט אזוי, סאיז
עפּים נישט. -- פארשטייסט?... עפּיס קיין ארץ
ישראל פארן,. דאס געפעלט מיר. איך זאג דיה
סאַניע האט מיר געגעבּן צו לייענען עליאַשס בּריף
פון אַרץ ישראל, האט מיך ס'הארץ ארויסגעצויגן
אהין -- פארשטייסט?
: נחום
ווייסט, טאטע? היינט, דוכט זיך, קומט עליאש
צו פארן, סאַניע. איז אים אראָפּגעגאנגען בּאנע-
גענען בּיי דער בּאַן.
117
אזוי? און פון וואנען קומט ער דאס?
נחום
איצט קומט ער פון אַרגענטינע, דוכט זיך. ער
איז אויס געווען אומעטום: אין אַמעריקע, אין ארץ
ישראל און אומעטום, וואו אידן האבּן זיך געפּרובט
צו בּאזעצן די לעצטע צייט. :
נדליה
א ואַזשנע טענש דער עליאש, איך האבּ בּאלר /
געזעהן דעמאלט אין יענע נאכט, פאר דריי יאָה
ווען איר זענט אלע געווען שכור, וי לוט. גערענקסט? -
װי לוט,---אז ער איז א מענש, א! א מענש...
נחום
און איך האבּ טאקע געוואלט מיט דיר רײַדן
וועגן אים. דו ווייסט דאך, סאָניע האט אים ליב
בּענקט נאך אים און ווארט אױף אים שוין דריי
יאָר. איך האבּ דיר געוואלט זאנן, דו זאלסט ניט
שטערן דעם שידוך.
גדליה
איך---שטערן? אדרבּה, זאל זי חתונה האבּן
מיט אים. איך--שטערן? װי פאלט דיר איין?!
נחום
וי מיר האבּן זיך אלע געבּיטן פון יענער צייט אן!
גדליה
וואס האבּ איך דיר עס געוואלט זאגן? יאָ, און
וואס איז מכח דיר אליין װענן עפּיס א שידוך?
118
- נארנישט! אז יענע, װי האט זי געהייסן. די שניי-
דערקע, דבורה, האַ? --איז געשטארבן ---איז שוין?
נישטא מער קיין מיידלאך אויף דער װעלט? סאיז
דאך שוין מער וי א יאָר נאך איר טויט.
נחום
טאטע! לאָמיר ליבּער נישט ריידן דערפון.
גדליה
פּאַרװאָס נישט ריידן מיט מיר? מעגסט מיר אלץ
זאגן. דז װוייסט דאך, זינט דו פירסט די געשעפטן --
און איך מוז דיר זאגן, דו פירסט זי בּעסער פון מיר,
- איך מוז דיר אליין זאגן, --זינט דעמאלט האפ איך
? אױפּגעהערט צו זיין דיין בּעל-הבּית, און דו קאנסט
מיט מיר ריידן, װי מיט א גוטן פּריינט. איך בִּין
דאך עפּיס אויך נישט קיין בּטלן.
גחום
קורץ גערעדט, טאטע, מיידלאך, װי דו זאגסט,
- פּעלן נישט, און אן אויג האבּ איך גראָד אויף איינעה
וואס דו האסט זי געזעהן. איך וואלט מיך נישט
געשעמט, וואלט איך געזאנט: איך ליבּ זי. א קינד
- פון פאלק, געזונט בּלוט. נאר איך וויל נישט האבּן
קיין .קינדער. :
נרליה
קוקט אים אָן פארוואונדערט. וואס טייטש?
נחום
= איך אליין קאן מיך נישט ליידן, און אויף וואס
- | פַּאר א דור קאן איך האפן, אז איך װעל אויפשטעלן?
1
גייסטיגץ קאליקעס, ציניקער, װוי איך, קינדער וואס
איך װעל פיינט האבּן און פאראכטן. |
גדליה
אי, לאז מיך געמאך! דו רעדסט שוױן אזוינע
הכמות, וואס איך קאן נישט פארשטיין.
נחום
האבּ איך דאך טאקע געזאגט, אז בּעסער, טיר
זאלן דערפון נישט ריידן.
נדליה
הויבט זיך אויף און גייט ארום אין שטום. ניי שוין גיי-
שוין! איינגערעדטע זאכן... אבּער וואס זאנסטו
עפּיס מכח מיין פּלאַן צו פארן קיין ארץ ישראל?
רופט ציי דער טיו. חיה! קום נאר אריין. חיה קומט אריין.
קום, חיה, הערסט? איך ויל מיך אָפּטײלן מיט
מייינע קינדער און פּאָרן קיין ארץ ישראל.
היה
אלע מיינע בּייזע חלומות!
גדליה
וואס עפּיס בּייזע הלומות, בּהמה? וואס װעט
ריר דארט פּעלן? האסט געלייענט אין טייטש-הומש:
ארץ זבת הלב ודבש, א לאנד, וואס פליסט מילך
און האָניג?
חיה
ער װוערט מיר גאר אױף דער עלטער טשונע.
אָפּגעלאזט זיך, נישט ער ווייס צו זאגן עפּים פון
: 190
געשעפש, שאַקלט זיך איבּער דער נמרא און טראכט
הוריות. האסטו געהערט? א
: גדליה
כּהמה! ואס טױג דיר דא צו זיין? האסטו
עפּיס הנאה געהאט פון לעבּן? אט װעלן מיר
חתונח מאכן סאָניען און נחומען, עטאן נעמען מיר
ימיט, װעלן מיר פארן קיין ארץ ישראל, און דו
וועסט זעהן רחלם קבר.
היה
ווען ער רעדט וועגן חתונה מאכן די קינדער, קוקט אן
נחומען. פרעגנדיג. סאָניעס שלים-מזל איז שױין דאס
געקומען?
: גדליה
זײ נישט קיין בּהמה. וואס עפּיס שלים-מזל?
דו מיינסט, זיי זיינען נישט קיין בּריות, די יונגא-
טשעס, און טוינן נישט צום געשעפט? מיט א גמרא-
נינון. האסטו א טעות! זיי ווילן נישט! אט האט
נחום יא געװאַלט -- און פירט א פאבּריק.
חיה |
זאג מיר, וואס האט זי זיך אריינגעשלאגן אין
קּאָפּ דוקא דעם דאזיגן מיטן קאָזע-בּערדל? א מױד
ווערט משוגע, מזט דו זי הערן?1 איך פרעג דיך!
גדליה
= בּהמה! פערד! שומח! נאר! זי איז אין אִים
יפארליבּט. וואס פארשטייסטו נישט?
121
חיה
פארליבּט, פארשמיבּט -- פּונקט אזוי װי איך /
בּין געווען אין דיר.
גדליה :
אזי, דו ווייסט נישט! װי הייסט עס אױף
רוסיש, נחום? איך האבּ שוין פארגעסן -- ליובּאָװ!
א שיין װאָרט.
נחום
מאמע! וואס װעט דיר העלפן טענהן? סאָניע
װעט חתונה האבּן מיט עליאשן. זי ווארט אױף
אים גאנצע דריי יאר, גאנצע דריי יאר האט זי
נאך אים געבּענקט, געזוכט, קוים דערוואוסט זיך
זיין אדרעס און איבּערגעשריבּן זיך מיט אים. איך
װאָלט דיר געראטן בּעסער אנצוגרייטן טעלער,
טאקע נאך אויף היינט בּיינאכט.
חיה
אויך מיר א געשעפט -- טעלער! זיי דארפן
עס נויטיג. נישקשה. אזוינע יונגע לייט, װי ער
און דו, קומען אױיס אפילו אָהן חופה וקדושין.
איך קען זי נישט? טעלער זאל איך אים אנגרייטן!
אנדערש שטייט זי גארנישט אן.
גדליה
אוי! דו בּיסט א בּהמה, חיה, און -- שוין.
עטא
איצט שוין א יונגע גימנאזיסטין, קומט אריין -- טוט
טאק טיעמנא, אָטשעװאָ ניץ זאזשיגייעטע לאמפּי?
הפ
א גדליה
- = גוטן אוונט, מאכטער. וואס רעדסט מיר עפּיס
- הוסיש? בּיסט : נישט קיין אידישעץ טאכטער?
ווילסט פארן מיט מיר קיין ארץ-ישראל?
עטא
קוקט זיך אום און ווייס נישט, וואס דאס זאל בּאטייטן,
4 גדליה
| מיר װעלן אלע דריי פארן, די מאמע, דו און
איך.
א עטא
אַטשעװאָ ניעט?
גדליה
- טא וואס קלאפּסטו מיר רוסיש?
חיה
| אלע מיינע בּייזע חלומות... ער האט זיך דארטן
אנגעלייענט אין די גאזעטן און אין די מעשה-בּיכלאך
און רעדט פון ועג.
נחום
= ערגסט. איך זעה נישט איין,. מאמע, אז דאס זאל
זיין א שלעכטער פּלאן. דער טאטע איז דא נישט
צופּרידן מיט זיין לעבּן. צום רבּין פארט ער מער
נישט. אין שטאט רעדט מען, אז ער איז געווארן
אן אפּיקורס. ער קאן זיך קיין אָרט נישט געפינען.
- דאס אלטע לעבּן איז געווען אן אפּנארעניש, קיין
- נייעס קאן ער נישט אנהױבּן. טא וואס איז דאס
| אַזי שלעכט? :
19
א יט 6 א יש
חיה 7
און דו דארפּסט אונז שוין ירשענען בּיים לעבּן -
וון װידער עפּיס אנקריגן א שניידערקע אוֹן פּטרן
מיט איר פינף טױזנט רובּל? |
נהום
שטרענג. איך בּעט דיך,. מאמע, און איך האבּ
דיר שוין עטליבע מאל געזאגט, נישט רייד אזױי
פון דער פארשטארבּענער דבורה. דו האכט זי
נישט געקענט, און דו װייסט נישט, װאָסערע
נשמה דאס איז געווען. הלואי װאָלט זי היינט
געלעבּט, װאָלט איך אליין נעהאט, צו וואס און
פאר װעמען צו לעבּן. איצט דרי איך טמיך
ארום אױף דער װעלט, פּיר א פאבּריק, ארבּעט
כלומרשט, אבּער צו וואס? פאר הי וואס
האבּ איך דערפון? און וואס טוג מיר מיין לעבּן?--
וואס זאל איך זאנן?
עטא
לאשטשעט זיך צו נחומען. עליאש וועט היינט קו
מען? יא?
נחום
נעמט ארויס דאס זייגערל. זיי האבּן שױן בּאלד
געדארפט דא זיין. גייט צו און צינדט אן די לאָמפּ. װי
צו זיך אליין ריידנדיג. דעם אמת זאננדיג, בּין איך
אליין אויך אבּיסל פארליבּט א דעם מענש און
איך װאָלט אים גערן שוין געװאָלט זעהן.
גדליה
וואס האט זיך געהאט עפּיס פארקלערט, ארויסקוקנדיג
104
4
דורכן פעַנפטער, כֹאפְּט זיך. אוי', איך האבּ פארגעסן
ימנחה צו דאוונען.
נחום ,
- שמיוכלענדיג. עס מאכט נישט אויס, וועסט דאוונען
צוויי שמונה-עשרות צו מעריב.
חיה
אלע מיינע בּייזע חלומות... ער האט שוין גאר
אויפגעהערט מנחה צו דאוונען!
| גדליה
דן, בּהמה, מיש זיך ניט אריין. וואס איז דאס .
דײַנע זאָרג? דיר צו להכבעים, װעל איך אפילו
מעריב נישט דאוונען.
נחום
צו וואס געהער דאס קריגן זיך? גרייט ליבּער
צו א נאכט-עסן, מאמע,. און מיר װעלן האבּן
תנאים. :
| חיה
שריים. װאָסערע תנאים? וועלכע תנאים? וואס
ריידן זיי אלע פון װעג?
א נחום
נישט בּייזער זיך. מאמע, און נישט שריי.
סאָניע װעט היינט תנאים שרייבּן מיט עליאשן.
יע גדליה
רופט אוועק נחומען און נעמט מיט אים טענהן. פארוואם,
זאג מיה, זאלסמו אויך נישט טון קיין שידוך? דו
בּיסט דאך עלטער פאר איר. און גלאט אזוי, דו
1958
בּיסט שוין נישט אזוי יונג,. איך מיין אין אמת -
אריין, א יונגער-מאן אין דיינע יארן, ואס װעט /
זיין דער תכלית?
נחום
איך האבּ דיר שוין געענטפערט. איבּעריגנס...
סאָניע קומש אריין. זי האט זיך נישט פיל געפיטן דורך די
דריי יאר. מער נישט דער טאָן איז געווארן אביסל סאָלידער.
זי איז פרייליך-איבערראשט.
נחום
לויפש צו איר צו. נו?
סאָניע שא
ער איז געקומען און איז אפּגעשטיגן אין אַ -
האָטעל. ער װעט בּאלד דא זיין. |
נחום
אט װעלן מיר האבּן א פרייליבע נאכט. ס'איז
אזא אומעטיגקייט דָא. ּׂ
גדליה
צו סאָניען. נו, וואס מאכט ער עפּים?
סאַניע
דו ווייסט אויך, טאטע, דערפון? :
גדליה
אודאי ווייס איך, און איך זאג דיר, הער נישט,
וואס זי זאנט. וייזט אויף חיהן. ער איז א וואזשנער
מענש. דו זאלסט מיט אים תנאים שריבּן...
הערסט? :
סאָניע :
א דאנק דיר, טאטע, בּיסט א גוטער.
196
חיה .
אל לת
0 שרייט איר נאך. גרייט אן א נאכט-עסן, חיה!
נחום
אש ט אוועק סאניען אן א זייט. עטא קריכט נאך און
האָרכט צו נייגעריג. נו, דערצייל, וואס מאכט ער עפּיס?
וו מיר ייען? איך אליין בּענק נאך אים.
א
סאָניע
אך מער װי געװען. ער איז געקומען עפּיס
: יט פּלאן. איידער נאך מיר קי זיך
סאַניע
ני לי".
-נחום -
+ יי יי א יש
א ישא א אט
ײ וע שש
סאָניע
ער האט מיר עפּיס געזאגט אויפן וועג, נאר איך -
האבּ פארגעסן. טאָן-ענדערונג. האבּ איך אים ליבּ.
נחום
אָט לעבּט א מענש אַן אינטערעסאנטן לעבּן!
ער איז ווערט, שוועסטער, געליבּט צו זײַן.
נדליה
וואס האט בּעת דעם פריהערדיגן שמועס אריינגעקוקט אין
רער אפענער גמרא. וואו איז ער? יו
סאַניע
ווייך און הארציג. ער װועט בּאלד קומען, טאַטעשי. -
גדליה |
דרייט זיך ארום איבּערן שטופ מיט א פינגער פּיים שטערן.
ניובּאָוו... מורמלט עפים צו זיך אליין.
עטא :
גייט צו אים צו. סאניע וועט היינט תנאים שרייבּן?
גדליה |
= לאַשטשעט זי. אודאי, טאכטער, אודאי. ער איז
א וואזשנער מענש. |
עטא
נייגעריג. וואס איז נילי, טאטעשי?
גדליה
טראכט. נילי? נילי?--נחום, וואס איז נילי?
סאַניע
דאס איז נישט קיין ווארט, דאס זיינען די ראשי
תיבות פון עליאשס נייער אָרגאניזאציע. -
128
נחום
טרעפן. וואס זאל דאס זיין נילי? נאראָדנאיא,
6 נחום
,יוד' זיינען זיכער, װי איך האבּ געזאגמ.
שא סאַניע
יך זאג ---נישט.
! קומט אריין. סאָניע און נחום לויפן ביידע צו
נחום
ט זיך מיט אים. שלום עליכם! לאמיך דיך
ויזע.
0 סאָניע
= ואס זאגסטו עפּיס צו נחומן, װי ער איז גע-
! פאבּריקאנט יו א געשעפטס-מענש?
עג וואס מאכט מען עפּיס, נחום?
שולדיג געבּליבּן א בי אן ענטפער.
סאַניע
נעמט אים אונטערן אָרעם. קום, זעץ זי עליאש.
גדליה ו
קומט צו. לאזט מיך אייך אפּגעבּן א שלום-
עליכם. שלום עליכם!
עליאש
עליכם שלום. וואס מאכט איר עפּיס? איך
האבּ געהערט, איר האט אייך געענדערט און לעבּט
בּשלום מיט אייערע קינדער.
גדליה
מילא...
סאָניע
אלע מיר האבּן זיך געענדערט --- צוליבּ דיר
-- געדענקסט, דו האסט מיר שטענדיג געזאנט:
אין אייך שלומערט דאס גוטע אונטער גאנצע בּערג
שווערן זאמד. דו האסט עס אין אונז אויפגעוועקט.
נחום
פארטראכט. נאר דער הנגער צו א שענערן
לעבּן איז וואכעדיג געווארן, אבּער וואו איז דאס
שיינע לעבּן אליין? |
עליאש
שמייכלט. דו בּיסט אלץ נאך פּעסימיסטיש. --
אט װעל איך דיר ענטפערן אױף דיין בּריף, וואס
איז געבּליבּן נישט געענטפערט: דער הונגער צו
דעם בּעסערן -- איז דאס בּעסערע אין אונז. דו
האסט דיין גייסט געלייטערט. מיר שטייען נישט
190
איין ארט, מיר לעבּן אין דער אייבּינקייט
פלאנצן זיך איין אין דער אייבּינקייט. און
אלץ לייטערט זיך. פּאמעליך, דורך יארן און דורות
לוּמערן. מיר זיך. דיין טאטע, ווען ער האט דיך
עבּוירן. איז בּעסער געווען. װי בּשעת ער איז
געבּוירן געווארן,. דיינע קינדער װעלן בּעסער זיין
פאר דיר, און זייערע קינדער װעלן ווייטער פלאנצן
ער משפּחה אוף דער ערד.
: גדליה
- הארכט זיך איין. וואזשנע!
0 סאַניע
- נו, דערצייל אונז עפּיס, וואס דו האסט געזעהן...
- יא, וואס איז ,ניליי?
נחום
נאראָדנאַיע יעוורייסקאַיע.-.
עליאש
! ניין,. דאס הייסט: ,נצח ישראל לא ישקר",
אידישע אייבּיגקייט װעט נישט פעלשן'. מיר
- לעבּן אין דער איבּינקייט אריין. איך האבּ אויס-
געזעהן די וועלט, אומעטום, וואו אידן שפּארן אָן.
- און איך װעל אייך בּריינגען די טרייסט. מיר
- ליימערן זיך,. מיר ווערן שטארקער און געזונטער
יסטוג. און פיזיש. מיר בּױען אומעטום לעבּנם-
לן. מיר זיינען בּעסעה װי אונזערע עלטערן,
ערע קינדער וװעלן בּעסער זיין פון אונז. מיין
גאניזאציע איז נישט קיין פּאליטישע, אין איר
131
וועלן זיך פאראייניגן אלע, וואס האבּן גלױבּן אין -
א בּעסערער, שענערער מענשהייט! מיר מאכן אן -
אָרדן פון גלױבּיגע, פון די, ואס װילן װייטער
פלאנצן דאס שיינע, דאס גוטע. מיר װעלן האבּן.
אונזערע מיטגלידער איבּער דער גאנצער וועלם:
אין אמעריקע, אין ארץ ישראל, אין אויסטראליע,
אין ארגענטינע. |
נחום הא
בּאקער מיך, עליאש, מאך מיך פאר א גלױ- .
בּיגן.
עליאש
מאכט פבאוועגונגען מיט דער האנט, צוערשט מים צויי
פינגער, דערנאך מיט איינעם, וואס סימבאליזירן דעם אָרדן.
דו בּיסט עס! איף גלױבּן איז די וועלט געבּױט!
סאַניע
און איך אויך.
עליאש
| טוט נאך אמאל דאסזעלפע. דו בּיסט עס.
סאניע
פיעטשענדיג זיך. איך װויל א קוש.
עליאש
קושט זי. מיר װעלן פלאנצן אוזער משפּחה
אין דער אייבּיגקייט אריין. |
עטא
לויפט צו צו סאניען. וואס איז ,ניליי?
159
עליאש
גלעט זי איבּערן קאפּ. נצח ישראל לא ישקר. אונזער
אייביגקייט וועט נישט אויסלעשן.
גדליה
קומט צו. און איך?
עליאש
איר דארפט עס נישט. איר זענט א פרומער
איה, און וואס מיר וילן ערשט בּאשאפּן דאס
איז בּיי אייך נאטירליך איינגעפּלאנצט אין הארצן.
איר זענט א גלױבּינער אָהן אונזער הילף, מיר
קומען נאר צו ראטעווען די פארלאזענע.
נחום |
שמייכלט. ער דארף עס יאָ! ער איז קײינטאָל
נישט ריכטיג פרום געווען, און דאס איז געוען
די טראגעדיע פון דעם הױיז.
עליאש
ווילט איר זיין א מיטגליד פון אונזער אָרדן?
גדליה
אייך וויל...
עליאש
ווידער דיזעלצע צערמאניע. דו בּיסט עס!
חיה באווייזט זיך אין טיר, איבּערגעטאָן יום-טובדיג.
חיה
זאל איך הייסן דעקן צום טיש?
נחום
וואס האט זיך די מאַמע אָנגעטאָן יום-טובדיג?
135
שאט אט ר
חיה
פארוואונדערט. אלע מיינע בּייזע חלומות... איר
האט דאך געזאגט, עס וועט זיין תנאים, ווייס איך?
אַבּי פארדרייען א קאפּ.
גדליה
געויס, געוויס תנאים!
נחום
װאַרט צו א בּיסעלע. נישט איין תנאים, נאר
צוויי, לויפט ארויס, אלע קוקן אים נאך פארוואונדערט. מען
גרייט דערווייל צום טיש. חיה צינדט אָן ליכט.
עליאש
דערזעהט דבורהס פּארטרעט אויפן וואנט. זי אין גע-
שטארבן, די אָרימע. וואלט זי מיט אונז היינט
געוועזן! נחום האט זי בּאמת ליבּ געהאט.
סאַניע
זי איז געשטארבּן אויף זיינע אַרעמס אין דער
שוויייץ.
גדליה
דרייט זיך ארום אין שטובּ און מוומלט. מיר פלאנצן
זיך איין אין דער אייבּיגקייט -- וואזשנע! -- חיה,
מיר וועלן פּאָרן קיין ארץ ישראל.
עליאש
ווייזט אָן אוה דבורהס פּאָרטועט. אויך זי האט זיך
איינגעפלאנצט אין דער אייבּינקייט. זי האט גע-
ווירקט אױף אנז און לעבּט אין אונז. מענשן
לייטערן איינער דעם אנדערן. אין יעדן פון אונז
לעבּן און װירקן שפּורן פון אונזער נאָהענטע, און
14
ט
6
יא
-דאס גוטע גייט איבּער בּירושה, לעבּט און געדייהט.
ס'ווערט קיין זאך נישט פארפאלן אױף דער ערד.
חיה
לאָמיר זיך זעצן עסן.
גדליה
מיר מחזן ווארמן אויף נחומען. טאָפּלטע תנאים,
האט ער געזאגט, װועלן מיר האבּן.
נהום באוייזט זיך אין טיר מיט שרהן, וואס איז זעהר
פארשעמט.
נחום
יא, טאָפּלטע תנאים. אָט איז זי, מיין כלה,
מיין ווייבּ. מיט איר וועלן מיר זיך פארפלאנצן אין
דער אייבּינקייט.
עליאש
אט אזוי. געדענקסט, סאַניע? אז איך בּין דאס
ערשטע מאל אוועק פון דיר, האבּ איך געזאגט:
די עפּעלאך פּאלן נישט וייט פון בּוים. און אָט
זאנ איך איצט: די עפּעלאך זיינען בּעסער פון
בּוים,. און די פארפלאנצטע עפּעלאך בּאַשאַפן נאך
בּעסערע בּוימער.
סאָניע
נעמט ארום שרהן און צעקושט זיך מיט איר. שעם זיך
נישט, דו װועסט זיין מיין שוועגערין.
שרה
וויינענדיג, ווייזט אן אויף נחומן. איך האבּ אים אזוי
ליבּ געהאט.
135
דל שטעט וּ
יו / ׁ ייט
ט
ו
טל מובי " 0 8
*נרטה י- 6
מזל טוב, מזל טוב! סזאָל זיין צו מ
חיה כאפּט געשווינד טעלער פון טיש און צע
חיה א אי
מזל טוב!
עליאש
! אויף גלױבּן שטייט די וועלט. |
דער פאָרהאנג פאלט פּאמעליך. עליאש נעמט ארום ס
נהום שרהן עטאַ קושט די מוטער. גדליה אין מיטן :
| גדליה יע
װאַ--ז--ש--ג--ע!
אינגיכן וועלן ערשיינען
ה. ד. נאמבּערג
געואמעלטע ווערק
4
(אין 5 בּענד)
+
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11